Kurma Purana — Purva Bhaga, Shloka 14

Invocation, Purāṇa Lakṣaṇas, Kurma at the Samudra-manthana, and Indradyumna’s Liberation Teaching

Iśvara-Gītā Prelude

Devanagari script

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च / लैङ्गं तथा च वाराहं स्कान्दं वामनमेव च

Transliteration

mārkaṇḍeyamathāgneyaṃ brahmavaivartameva ca / laiṅgaṃ tathā ca vārāhaṃ skāndaṃ vāmanameva ca

Translation

اس کے بعد مارکنڈَیَہ، آگنیہ اور برہماوَیوَرت؛ نیز لِنگ، واراہ، سکانْد اور وامَن (پُران) ہیں۔

Word by Word

• मार्कण्डेयम्: Mārkaṇḍeya (Purāṇa)
• मार्कण्डेयम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘पुराणम्’ इति विशेष्यस्य (अध्याहृत) विशेषणम्

• अथ: then/next
• अथ: सम्बन्ध (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनन्तरार्थक/क्रमसूचक (then/next)

• आग्नेयम्: Āgneya
• आग्नेयम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आग्नेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘पुराणम्’ इति विशेष्यस्य (अध्याहृत) विशेषणम्

• ब्रह्मवैवर्तम्: Brahma-vaivarta
• ब्रह्मवैवर्तम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्म + वैवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; समासः—ब्रह्मणः वैवर्तम् (Brahma-vaivarta)

• एव: indeed
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम्

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• लैङ्गम्: Liṅga (Purāṇa)
• लैङ्गम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लैङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘पुराणम्’ इति विशेष्यस्य (अध्याहृत) विशेषणम्

• तथा: likewise
• तथा: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय/तुल्यार्थक (likewise/also)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

• वाराहम्: Vārāha
• वाराहम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वाराह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘पुराणम्’ इति विशेष्यस्य (अध्याहृत) विशेषणम्

• स्कान्दम्: Skānda
• स्कान्दम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्कान्द (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘पुराणम्’ इति विशेष्यस्य (अध्याहृत) विशेषणम्

• वामनम्: Vāmana
• वामनम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वामन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; ‘पुराणम्’ इति विशेष्यस्य (अध्याहृत) विशेषणम्

• एव: indeed
• एव: अवधारण (Emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम्

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम्

Speaker

Sūta (traditional Purāṇic narrator) addressing the sages at Naimiṣāraṇya (contextual attribution for Kurma Purana opening frame)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Mārkaṇḍeya Purāṇa
• Āgneya Purāṇa
• Brahmavaivarta Purāṇa
• Liṅga Purāṇa
• Vārāha Purāṇa
• Skānda Purāṇa
• Vāmana Purāṇa

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

This verse does not directly teach Ātman-doctrine; it functions as a catalog of Purāṇic scriptures, establishing the textual tradition within which later teachings (including the Ishvara Gītā) articulate the Supreme Reality.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific yoga practice is prescribed in this verse; it is a classificatory passage. The Kurma Purana’s yoga teachings—often framed through Pāśupata-oriented devotion and discipline—appear more explicitly in later doctrinal sections (notably the Upari-bhāga Ishvara Gītā).

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

Indirectly: by naming both Vaishnava-leaning and Shaiva-leaning Purāṇas (e.g., Vāmana/Vārāha alongside Liṅga/Skānda), the verse reflects the Kurma Purana’s inclusive scriptural horizon that supports a Shaiva–Vaishnava synthesis.