Shloka 63

Svapnādhāya (Dream-Chapter): Causes, Forms, Nourishment, and Liberation of Pretas

निर्विण्णाः प्रेतभावेन पृच्छामि त्वां दृढव्रत / यथा न भविता प्रेतस्तन्मे वद तपोधन / नित्यं मृत्युर्वरं जन्तोः प्रेतत्वं मा भवेत्क्वचित्

nirviṇṇāḥ pretabhāvena pṛcchāmi tvāṃ dṛḍhavrata / yathā na bhavitā pretastanme vada tapodhana / nityaṃ mṛtyurvaraṃ jantoḥ pretatvaṃ mā bhavetkvacit

حالتِ پریت سے سخت رنجیدہ ہو کر، اے پختہ عہد والے تپودھن، میں آپ سے پوچھتا ہوں—وہ طریقہ بتائیے کہ آدمی پریت نہ بنے۔ جاندار کے لیے موت ہی ہمیشہ بہتر ہے؛ پریت پن کبھی بھی نہ ہو۔

निर्विण्णाःdisheartened, weary
निर्विण्णाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर्विण्ण (कृदन्त; धातु √विद्/√विन्द्? निर्विद्-भावे, क्त)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (past passive participle)
प्रेतभावेनby the state of being a preta
प्रेतभावेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रेत-भाव (प्रातिपदिक; प्रेत + भाव)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रेतस्य भावः)
पृच्छामिI ask
पृच्छामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√पृच्छ् (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (सर्वनाम)
दृढव्रतO firm-vowed one
दृढव्रत:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदृढ-व्रत (प्रातिपदिक; दृढ + व्रत)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम्; कर्मधारयः (दृढं व्रतं यस्य/दृढव्रतः)
यथाso that, how
यथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; उपमान/प्रकारार्थक-सम्बन्धसूचक (how/so that)
not
:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम् (negation)
भविताwill be
भविता:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकारः (भविष्यत्), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
प्रेतःa preta (departed spirit)
प्रेतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; अत्र कर्मरूपेण (that)
मेto me / of me
मे:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (enclitic)
वदtell
वद:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलोट्-लकारः (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
तपोधनO treasure of austerity
तपोधन:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतपस्-धन (प्रातिपदिक; तपस् + धन)
Formपुंलिङ्गे सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (तपसः धनम्)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण अव्ययीभूतम् (adverb: always)
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
वरम्better, preferable
वरम्:
Vidhaya-visheshana (Predicate qualifier/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् (better/preferable)
जन्तोःof a creature/person
जन्तोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजन्तु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
प्रेतत्वम्pretahood, state of being a preta
प्रेतत्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रेत-त्व (प्रातिपदिक; प्रेत + त्व)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; तद्धितान्त (त्व) भाववाचक; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रेतस्य त्वम्)
माmay not
मा:
Nishedha (Prohibition/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootमा (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्ययम्; लोट्/विधिलिङ्-निषेध (prohibitive)
भवेत्should be, may become
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formविधिलिङ्-लकारः (optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
क्वचित्ever, anywhere
क्वचित्:
Desha-kala (Adverbial/देशकाल)
TypeIndeclinable
Rootक्वचित् (अव्यय)
Formदेश/कालवाचक-अव्ययम् (at any time/anywhere)

Garuda (Vinata-putra) addressing Lord Vishnu (Tapodhana, Dṛḍhavrata as honorifics in dialogue)

Afterlife Stage: Pretayoni

Concept: Pretatva as an undesirable post-death condition; seek disciplines that prevent becoming a preta.

Vedantic Theme: Karma-phala and the peril of attachment/impurity leading to liminal suffering; impetus toward sadhana and purification.

Application: Cultivate life-long purificatory vows, devotion, and proper rites so that death does not lead to restless liminality.

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana, Pretakalpa: sections describing preta-lakshana and remedies via vrata, dana, shraddha (contextual parallel)

P
Pretas

FAQs

This verse treats preta-hood as a fearful, undesirable intermediate condition after death, prompting inquiry into the dharmic means (proper rites and conduct) by which one avoids becoming an unsettled preta.

It implies a distinction between ordinary death and the problematic ‘preta’ condition—suggesting that without proper transition (supported by dharma and post-death rites), the departed may remain in a restless state rather than moving onward on the post-mortem journey.

Treat last rites and śrāddha-related duties seriously, live with steadiness in dharma, and ensure responsible family observances so the departed is not left in an unsettled preta condition.