Shloka 32

Devanagari script

रक्तवृद्धिरसाध्ये ऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः / रूक्षकृष्णारुणशिरा ऊर्णावृतगवाक्षवत्

Transliteration

raktavṛddhirasādhye 'yaṃ vātavṛddhisamākṛtiḥ / rūkṣakṛṣṇāruṇaśirā ūrṇāvṛtagavākṣavat

Translation

یہ خون کی زیادتی کی لاعلاج حالت ہے، جس میں واتا کے بڑھنے جیسی صورت پائی جاتی ہے۔ رگیں خشک، سیاہی مائل اور سرخی لیے دکھتی ہیں، گویا اون سے ڈھکی کھڑکی کی طرح دھندلی۔

Word by Word

• रक्तवृद्धिः: increase of blood
• रक्तवृद्धिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रक्त (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रक्तस्य वृद्धि:)

• असाध्ये: in an incurable (state)
• असाध्ये: Adhikarana (Condition/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: असाध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; विशेषणम् (अयं इत्यस्य/अवस्थायाः)

• अयम्: this (one/condition)
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• वातवृद्धिसमाकृतिः: having the appearance of vāta-increase
• वातवृद्धिसमाकृतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वात (प्रातिपदिक) + वृद्धि (प्रातिपदिक) + समाकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वातवृद्धेः समाकृतिः = resembling vāta-increase)

• रूक्षकृष्णारुणशिराः: with dry, blackish-reddish veins
• रूक्षकृष्णारुणशिराः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूक्ष (प्रातिपदिक) + कृष्ण (प्रातिपदिक) + अरुण (प्रातिपदिक) + शिरा (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुपद-कर्मधारयः (रूक्षाः कृष्णाः अरुणाः शिराः यस्य) — विशेषणम् (अयम् इत्यस्य)

• ऊर्णावृतगवाक्षवत्: like a window covered with wool/cobweb
• ऊर्णावृतगवाक्षवत्: Visheshana (Simile/उपमान)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्णा (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त) + गवाक्ष (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: अव्ययवत्-प्रयोगः; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-सम्भाव्य; प्रथमा, एकवचन; उपमानवाचक ‘-वत्’; तत्पुरुषः (ऊर्णया आवृतः गवाक्षः इव)

Speaker

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Vata

Philosophical Teaching

Concept: यथार्थ-निदान—clear recognition of signs (lakṣaṇa) and prognosis (asādhyatā) is essential for right action.

Vedantic Theme: विवेक—discriminative knowledge: seeing the body’s conditions as they are, without denial.

Application: Identify severe vāta-rakta involvement and poor prognosis; prioritize palliation, prevention, and avoiding aggravating factors.

Verse Rasa

Primary Rasa: bibhatsa

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.160: vāta-rakta/gulma-related lakṣaṇas; asādhyatā markers

Characters & Entities

• Rakta (blood)
• Vata (wind principle)
• Śirā (veins/vessels)

FAQs

What does the Garuda Purana mean by 'rakta-vṛddhi' here?

It indicates an aggravated/over-increased blood condition, described as severe (asādhya) and manifesting signs similar to Vata aggravation.

How does this verse describe diagnostic signs?

It highlights visible vessel changes—dryness and dark-reddish coloration—using the simile of a wool-covered window to convey obscured, hazy appearance.

Practical application of this wisdom today?

The verse emphasizes recognizing external signs and severity early; chronic dryness and abnormal vessel coloration are treated as warning markers requiring timely care.