Shloka 81
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
भूषणानि च दिव्यानि विश्वकर्मा समर्पयत् / दिव्यमाल्यां बरधरा दिव्यभूषणभूषिता / ययौ वक्षस्थलं विष्णोः सर्वेषां पश्यतां रमा
Transliteration
bhūṣaṇāni ca divyāni viśvakarmā samarpayat / divyamālyāṃ baradharā divyabhūṣaṇabhūṣitā / yayau vakṣasthalaṃ viṣṇoḥ sarveṣāṃ paśyatāṃ ramā
Translation
وشوکرما نے الٰہی زیورات پیش کیے؛ الٰہی ہار دھارے، الٰہی زیوروں سے آراستہ رَما سب کے دیکھتے دیکھتے وِشنو کے سینۂ مبارک پر جا بیٹھی۔
Word by Word
भूषणानिornaments
भूषणानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूषण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दिव्यानिdivine
दिव्यानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; भूषणानि इति विशेषण
विश्वकर्माViśvakarmā
विश्वकर्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समर्पयत्offered, presented
समर्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+अर्प् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
दिव्यमाल्याम्a divine garland
दिव्यमाल्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्य + माल्या/माल्य (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (दिव्या माल्या), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
बरधराbearing (the garland)
बरधरा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootबर + धरा (प्रातिपदिक)
Formउपपद-तत्पुरुष/धारयति इति धरा (धारिणी), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रमा इति विशेषण; पाठभेद: वरधरा इति सम्भाव्य
दिव्यभूषणभूषिताadorned with divine ornaments
दिव्यभूषणभूषिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदिव्य + भूषण + भूषित (कृदन्त, क्त)
Formतत्पुरुष-समास (दिव्यानि भूषणानि), तैः भूषिता; क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रमा इति विशेषण
ययौwent
ययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
वक्षस्थलम्the chest-region
वक्षस्थलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवक्षस् + स्थल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वक्षसः स्थलम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; पश्यताम् इति सम्बन्ध
पश्यताम्(of those) seeing, watching
पश्यताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive absolute-like)
TypeAdjective
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (कृदन्त, शतृ)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; सर्वेषाम् इति विशेषण/सम्बन्ध: 'while (they) were seeing'
रमाRamā (Lakṣmī)
रमा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन