Shloka 73
Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
कौस्तुभाख्यं ततो रत्नमाददे तज्जनार्दनः / ततः स्वपत्रगन्धेन मदयन्ती महौषधीः / विजया नाम संजज्ञे भैरवस्तामुपाददे
Transliteration
kaustubhākhyaṃ tato ratnamādade tajjanārdanaḥ / tataḥ svapatragandhena madayantī mahauṣadhīḥ / vijayā nāma saṃjajñe bhairavastāmupādade
Translation
پھر جناردن نے کوستُبھ نامی رتن کو دھار لیا۔ اس کے بعد اپنے پتّوں کی خوشبو سے مہا اوشدھیوں کو سرشار کرنے والی ‘وجیا’ پیدا ہوئی؛ بھیرَو نے اسے اختیار کیا۔
Word by Word
कौस्तुभाख्यम्named Kaustubha
कौस्तुभाख्यम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootकौस्तुभ-आख्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (कौस्तुभ इति आख्यं)
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
रत्नम्gem
रत्नम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आददेtook
आददे:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootआ + √दा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
तत्that (very one)
तत्:
कर्ता-विशेषण (Apposition)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (emphatic pronoun)
जनार्दनःJanārdana (Viṣṇu)
जनार्दनः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootजनार्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध/क्रम (Relation/sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय
स्वपत्रगन्धेनwith the scent of its own leaves
स्वपत्रगन्धेन:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootस्व-पत्र-गन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (स्वस्य पत्रस्य गन्धः) करण
मदयन्तीdelighting/intoxicating
मदयन्ती:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeVerb
Root√मद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; causative sense 'to intoxicate/delight' (मदयति)
महौषधीःgreat medicinal herbs
महौषधीः:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootमहौषधि (प्रातिपदिक: महा + औषधि)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कर्मधारयः
विजयाVijayā (name)
विजया:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootविजया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामby name
नाम:
सम्बन्ध (Appositional marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय, नामार्थक-निपात (particle indicating naming)
संजज्ञेcame into being/was born
संजज्ञे:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootसम् + √जन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
भैरवःBhairava
भैरवः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootभैरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ताम्her/that (Vijayā)
ताम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उपाददेtook/accepted
उपाददे:
क्रिया (Verb/predicate)
TypeVerb
Rootउप + √दा (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्