Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

Indra’s Query on Karma-vipāka and the Viśvarūpa Episode

Lalitopākhyāna Context

श्रीराब्धिपयसि क्षिप्त्वा चन्द्रमो ऽधिकनिर्मलम् / मन्थानं मन्दरं कृत्वा कृत्वा योक्त्रं तु वासुकिम् / प्रारेभिरे प्रयत्नेन मन्थितुं यादसां पतिम्

śrīrābdhipayasi kṣiptvā candramo 'dhikanirmalam / manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā kṛtvā yoktraṃ tu vāsukim / prārebhire prayatnena manthituṃ yādasāṃ patim

انہوں نے شری سمندر کے دودھ جیسے پانی میں نہایت پاکیزہ چاند کو ڈال دیا؛ مندر پہاڑ کو منٹھن کی لکڑی اور واسکی کو رسی بنا کر، بڑی کوشش سے یداسوں کے پتی سمندر کا منٹھن شروع کیا۔

śrīḥŚrī (Lakṣmī)
śrīḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ābdhi-payasiin the ocean’s water
ābdhi-payasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootābdhi (प्रातिपदिक) + payas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; तत्पुरुष: ābdheḥ payasi (in the ocean-water)
kṣiptvāhaving thrown/cast
kṣiptvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु) + ktvā (कृत्/क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable; prior action
candramāḥthe Moon
candramāḥ:
Karma (कर्म/Object; item cast)
TypeNoun
Rootcandramas (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
adhika-nirmalamexceedingly pure
adhika-nirmalam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootadhika (प्रातिपदिक) + nirmala (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; agrees with candramāḥ understood as object; कर्मधारय: adhikaṃ nirmalam
manthānamthe churning-rod
manthānam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootmanthāna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
mandaramMandara (mountain)
mandaram:
Karma (कर्म/Object; as manthāna)
TypeNoun
Rootmandara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
kṛtvāhaving made (as)
kṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ktvā (कृत्/क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable
kṛtvāhaving made
kṛtvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ktvā (कृत्/क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), indeclinable
yoktramthe rope
yoktram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootyoktra (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya, particle
vāsukimVāsuki (serpent)
vāsukim:
Karma (कर्म/Object; as rope)
TypeNoun
Rootvāsuki (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
prārebhirethey began/undertook
prārebhire:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootpra-√rabh (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd Person (प्रथमपुरुष), Plural; parasmaipada
prayatnenawith effort
prayatnena:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootprayatna (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
manthitumto churn
manthitum:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootmanth (धातु) + tumun (कृत्/तुमुन्)
FormInfinitive (तुमुन्), indeclinable verbal noun
yādasāmof the aquatic beings
yādasām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootyādas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
patimlord (i.e., the ocean)
patim:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootpati (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular