Shloka 76
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
अनभ्यर्च्य परां शक्तिं पिबेन्मद्यं तु यो ऽधमः / रौरवे नरके ऽब्दं तु निवसेद्ब्रिन्दुसंख्यया
Transliteration
anabhyarcya parāṃ śaktiṃ pibenmadyaṃ tu yo 'dhamaḥ / raurave narake 'bdaṃ tu nivasedbrindusaṃkhyayā
Translation
جو کمینہ پراآشکتی کی پوجا کیے بغیر شراب پیتا ہے، وہ رَورَو نرک میں قطرات کی تعداد کے برابر برسوں تک رہتا ہے۔
Word by Word
अनभ्यर्च्यwithout worshipping
अनभ्यर्च्य:
पूर्वकाल (पूर्वक्रिया/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअन्- + अभ्यर्च्य (अर्च् धातु + अभि-उपसर्ग, ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष; कृदन्त)
Formअव्ययीभाववत् कृदन्त; ल्यप् (absolutive/gerund) — ‘having not worshipped’
पराम्supreme
पराम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
शक्तिम्Śakti (Power)
शक्तिम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
पिबेत्should drink
पिबेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootपा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
मद्यम्liquor
मद्यम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक निपात — ‘but/indeed’
यःwho
यः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); सम्बन्धवाचक सर्वनाम ‘who’
अधमःa vile person
अधमः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअधम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
रौरवेin Raurava
रौरवे:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootरौरव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); नरकविशेषणरूपेण
नरकेin hell
नरके:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular)
अब्दम्for a year
अब्दम्:
कालाधिकरण (Time extent)
TypeNoun
Rootअब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); कालपरिमाण (duration)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक निपात
निवसेत्should dwell
निवसेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनि + वस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
बिन्दुसंख्ययाby (a) number of drops (i.e., for as many years as drops)
बिन्दुसंख्यया:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootबिन्दु + संख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular); समासः—तत्पुरुषः (‘बिन्दूनां संख्या’ = number of drops)