Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame

इति तद्वचनं श्रुत्वा भाविभाग्यप्रबोधितम् / बहूदकसमं देशं तत्र तत्र व्यलोकयत्

iti tadvacanaṃ śrutvā bhāvibhāgyaprabodhitam / bahūdakasamaṃ deśaṃ tatra tatra vyalokayat

یہ بات سن کر، آنے والی خوش بختی سے بیدار ہو کر، اس نے پانی سے بھرپور مناسب جگہوں کو جگہ جگہ دیکھنا شروع کیا۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; quotative particle (इति)
tad-vacanamthat speech
tad-vacanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + vacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘his/that’ + ‘speech’
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/क्त्वा), अव्ययकृदन्त; ‘having heard’
bhāvi-bhāgya-prabodhitamawakened/impelled by future good fortune
bhāvi-bhāgya-prabodhitam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhāvin (प्रातिपदिक) + bhāgya (प्रातिपदिक) + prabodhita (कृदन्त, pra+√budh धातु, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष: ‘by future fortune’ (भविभाग्येन) ‘awakened/impelled’ (प्रबोधित) — agrees with (implicit) ‘him’/contextual object
bahu-udaka-samamrich in water
bahu-udaka-samam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक) + udaka (प्रातिपदिक) + sama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘having much water’ + ‘equal/like’ = ‘abounding in water’ (agrees with deśam)
deśamregion, place
deśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd), एकवचन
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; place-adverb (देशवाचक)
tatrahere and there
tatra:
Adhikarana (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; repetition for distributive sense
vyalokayathe looked around, observed
vyalokayat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + √lok (लोक् धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद