Shloka 1
Steya-doṣa-nirūpaṇa (On the Nature and Gravity of Theft) — within the Hayagrīva–Agastya Saṃvāda frame
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने हिंसाद्यस्वरूपकथनं नाम षष्ठो ऽध्यायः इन्द्र उवाच भगवन्सर्वमाख्यातं हिंसाद्यस्य तु लक्षणम् / स्तेयस्य लक्षणं किं वा तन्मे विस्तरतो वद
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne hiṃsādyasvarūpakathanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ indra uvāca bhagavansarvamākhyātaṃ hiṃsādyasya tu lakṣaṇam / steyasya lakṣaṇaṃ kiṃ vā tanme vistarato vada
Translation
یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے اُتر بھاگ میں، ہَیَگریو اور اگستیہ کے سنواد میں، للیتوپاکھیان کے تحت ‘ہنسا وغیرہ کے سوروپ کا بیان’ نام چھٹا ادھیائے۔ اندَر نے کہا— اے بھگون! آپ نے ہنسا وغیرہ کی سب نشانیاں بیان کر دیں؛ اب چوری (ستَیَ) کی نشانی کیا ہے؟ وہ مجھے تفصیل سے بتائیے۔
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/locative)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक; श्री + ब्रह्माण्ड)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा-पुराण (प्रातिपदिक; महा + पुराण)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारयः
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर-भाग (प्रातिपदिक; उत्तर + भाग)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (उत्तरः भागः)
हयग्रीवागस्त्यसंवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसंवादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव-अगस्त्य-संवाद (प्रातिपदिक; हयग्रीव + अगस्त्य + संवाद)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā narrative
ललितोपाख्याने:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता-उपाख्यान (प्रातिपदिक; ललिता + उपाख्यान)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (ललितायाः उपाख्यानम्)
हिंसाद्यस्वरूपकथनम्the description of the nature of violence etc.
हिंसाद्यस्वरूपकथनम्:
Karta (कर्ता/heading)
TypeNoun
Rootहिंसा-आदि-स्वरूप-कथन (प्रातिपदिक; हिंसा + आदि + स्वरूप + कथन)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (हिंसादीनां स्वरूपस्य कथनम्)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formसंज्ञासूचक-अव्यय (indeclinable indicating title: ‘named’)
षष्ठःsixth
षष्ठः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (वदति) (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
भगवन्O Lord / venerable one
भगवन्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
आख्यातम्has been explained/told
आख्यातम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ-√ख्या (ख्यायते/ख्यात) (धातु) + क्त; आख्यात (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘सर्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्
हिंसाद्यस्यof violence etc.
हिंसाद्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहिंसा-आदि (प्रातिपदिक; हिंसा + आदि)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; तत्पुरुषः (हिंसादेः)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle: but/indeed)
लक्षणम्definition/characteristic
लक्षणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
स्तेयस्यof theft
स्तेयस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootस्तेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
लक्षणम्definition
लक्षणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; ‘वद’ इत्यस्य कर्म
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-निपात (disjunctive particle: or)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वद’ इत्यस्य कर्म
मेto me / for me
मे:
Sampradana (सम्प्रदान/Dative)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी (Genitive/Dative), एकवचन; एन्क्लिटिक रूप
विस्तरतःin detail
विस्तरतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावार्थे तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverb: in detail)
वदtell (you)
वद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वद् (वदति) (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्