Shloka 78
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
सर्वलोकेषु तत्सर्वं परं ब्रह्म न संशयः / उत्तीर्ममपरं ज्योतिः कामाक्षीनामकं विदुः
Transliteration
sarvalokeṣu tatsarvaṃ paraṃ brahma na saṃśayaḥ / uttīrmamaparaṃ jyotiḥ kāmākṣīnāmakaṃ viduḥ
Translation
تمام جہانوں میں جو سراسر پھیلا ہوا پرم برہمن ہے، اس میں کوئی شک نہیں۔ اسی کو ماورائے حد، بے مثال نور سمجھ کر اہلِ علم ‘کاماکشی’ کے نام سے جانتے ہیں۔
Word by Word
सर्वलोकेषुin all worlds
सर्वलोकेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व-लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वे लोकाः)
तत्that
तत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम
सर्वम्all (everything)
सर्वम्:
विशेष्य/सम्बन्ध (Viśeṣya/Relation)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
परम्supreme
परम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
समानााधिकरण/विधेय (Predicate nominative/विधेय)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
नnot
न:
निषेध (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negative particle)
संशयःdoubt
संशयः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
उत्तीर्मम्transcended/attained
उत्तीर्मम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्-तॄ (धातु) → उत्तीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त/क्तवत्-भाव), ‘crossed over/attained’
अपरम्unsurpassed; beyond
अपरम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म/विधेय (Object/Predicate)
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
कामाक्षी-नामकम्named ‘Kāmākṣī’
कामाक्षी-नामकम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकामाक्षी + नामक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष: कामाक्ष्याः नाम)
विदुःthey know
विदुः:
क्रिया (Kriyā/क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद