Shloka 49
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
आत्मैक्यभावनिष्ठस्य या चेष्टा सा तु दर्शनम् / योगस्तपः स तन्मन्त्रस्तद्धनं यन्निरीक्षणम्
Transliteration
ātmaikyabhāvaniṣṭhasya yā ceṣṭā sā tu darśanam / yogastapaḥ sa tanmantrastaddhanaṃ yannirīkṣaṇam
Translation
جو شخص آتما-ایکَتَا کی بھاونا میں قائم ہو، اس کی ہر چِشٹا ہی درشن ہے؛ وہی یوگ، وہی تپسیا، وہی اس کا منتر ہے؛ اور جو لگاتار نِریक्षण ہے وہی اس کا دھن ہے۔
Word by Word
आत्मैक्यभावनिष्ठस्यof one established in the feeling of oneness with the Self
आत्मैक्यभावनिष्ठस्य:
Sambandha (सम्बन्धः/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootātma-aikya-bhāva-niṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (आत्म + ऐक्य + भाव + निष्ठ)
याwhich
या:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध/यद्-तद् (relative pronoun)
चेष्टाactivity/effort
चेष्टा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootceṣṭā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
साthat
सा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative pronoun)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विशेषार्थक (indeed/but)
दर्शनम्(is) realization/vision
दर्शनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdarśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
योगःyoga
योगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyoga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तपःausterity
तपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सःthat (is)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative pronoun)
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (of मन्त्रः)
मन्त्रःmantra
मन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तत्that
तत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (of धनम्)
धनम्wealth/treasure
धनम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
यत्which
यत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध/यद्-तद् (relative)
निरीक्षणम्observing/seeing
निरीक्षणम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnir-√īkṣ (धातु) → nirīkṣaṇa (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formल्युट् (action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन