Shloka 40
Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue
Devanagari script
एवं दीक्षात्रयं कृत्वा विधेयं बौधयेत्पुनः / गुरुभक्तिस्सदाचारस्तद्द्रोहस्तत्र पातकम्
Transliteration
evaṃ dīkṣātrayaṃ kṛtvā vidheyaṃ baudhayetpunaḥ / gurubhaktissadācārastaddrohastatra pātakam
Translation
یوں تین طرح کی دِکشا کر کے پھر فرائض کی تعلیم دے۔ گرو کی بھakti اور نیک چلن دھرم ہیں؛ گرو سے دغا وہاں گناہ ہے۔
Word by Word
एवम्thus
एवम्:
प्रकार (Manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)
दीक्षाinitiation
दीक्षा:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; first member in compound दीक्षात्रयम्
त्रयम्a triad (threefold)
त्रयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular; द्विगु-समास (दीक्षाणां त्रयम्)
कृत्वाhaving performed
कृत्वा:
पूर्वकालक्रिया (Prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; having done
विधेयम्what should be done
विधेयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootविधेय (प्रातिपदिक; कृदन्त-भाव)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; Accusative singular; predicate/qualifier (what is to be done)
बोधयेत्should instruct/awaken
बोधयेत्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद; causative sense possible (बोधयति)
पुनःagain
पुनः:
काल/पुनरावृत्ति (Repetition)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति (again)
गुरुof the guru
गुरु:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; first member in compound गुरुभक्तिः
भक्तिःdevotion
भक्तिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; षष्ठी-तत्पुरुष (गुरोः भक्तिः)
सत्good
सत्:
विशेषण (Qualifier within compound)
TypeAdjective
Rootसत् (प्रातिपदिक)
Form(as first member) in compound सदाचारः; ‘good/true’
आचारःconduct
आचारः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआचार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; कर्मधारय (सद् आचारः)
तत्that (i.e., guru)
तत्:
सम्बन्ध (Relation within compound)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; first member in compound तद्द्रोहः (sandhi form)
द्रोहःbetrayal
द्रोहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्रोह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular; तत्पुरुष (तस्य द्रोहः)
तत्रtherein
तत्र:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देश/प्रसङ्ग (there/in that matter)
पातकम्a sin
पातकम्:
समानााधिकरण (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootपातक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; Nominative singular (predicate noun)