Next Verse

Shloka 1

Dīkṣā-bhedaḥ (Types of Initiation) — Lalitopākhyāna: Hayagrīva–Agastya Dialogue

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे ललितोपाख्याने हयग्रीवागस्त्यसम्वादे द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच अश्वानन महाप्राज्ञ करुणामृतवारिधे / श्रीदेवीदर्शने दीक्षा यादृशी तां निवेदय

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge lalitopākhyāne hayagrīvāgastyasamvāde dvācatvāriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca aśvānana mahāprājña karuṇāmṛtavāridhe / śrīdevīdarśane dīkṣā yādṛśī tāṃ nivedaya

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے اُتر بھاگ کے للیتوپاکھیان میں ہयग्रीو–اگستیہ سنواد کا بیالیسواں ادھیائے۔ اگستیہ نے کہا— اے اشوانن، اے مہاپراج्ञ، کرُنامرت کے سمندر! شری دیوی کے درشن کے لیے جیسی دیکشا ہو، وہ مجھے بیان کیجیے۔

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; समाप्तिसूचक/उद्धरण (thus)
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); बहुपद-कर्मधारय/तत्पुरुष-समाससमूह (in the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa)
उत्तरभागेin the latter section
उत्तरभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); कर्मधारय/तत्पुरुष (उत्तरः भागः)
ललितोपाख्यानेin the Lalitā-upākhyāna
ललितोपाख्याने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुष (ललितायाः उपाख्याने)
हयग्रीवागस्त्यसम्वादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीवागस्त्यसम्वादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुष (हयग्रीव-अगस्त्ययोः संवादे)
द्वाचत्वारिंशःforty-second
द्वाचत्वारिंशः:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वा-चत्वारिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg); द्विगु-समास (42nd)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
अश्वाननO horse-faced one
अश्वानन:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक) + आनन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc sg); बहुव्रीहि (अश्वाननः यस्य सः)
महाप्राज्ञO greatly wise one
महाप्राज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + प्राज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc sg); कर्मधारय (महान् प्राज्ञः)
करुणामृतवारिधेO ocean of nectar of compassion
करुणामृतवारिधे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकरुणा (प्रातिपदिक) + अमृत (प्रातिपदिक) + वारिधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन (Voc sg); षष्ठी-तत्पुरुषसमूह (करुणा-अमृतस्य वारिधिः)
श्रीदेवीदर्शनेin/for the vision of Śrī Devī
श्रीदेवीदर्शने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्रीदेवी (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (Loc sg); षष्ठी-तत्पुरुष (श्रीदेव्याः दर्शने)
दीक्षाinitiation
दीक्षा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदीक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
यादृशीof what kind/which
यादृशी:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयादृश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा एकवचन (Nom sg)
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया एकवचन (Acc sg)
निवेदयtell/declare
निवेदय:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि-√विद्/√वेद् (धातु; निवेदयति)
Formलोट् (imperative); मध्यमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद