Shloka 15
Mudrā-vidhāna (Lalitopākhyāna): Āvāhanī–Saṃkṣobhiṇī–Ākarṣiṇī and allied Mudrās
Devanagari script
परिवर्त्य करौ स्पृष्टावर्धचन्द्रसमाकृती / तर्जन्यङ्गुष्ठयुगलं युगपद्योजयेत्ततः
Transliteration
parivartya karau spṛṣṭāvardhacandrasamākṛtī / tarjanyaṅguṣṭhayugalaṃ yugapadyojayettataḥ
Translation
دونوں ہاتھوں کو پلٹ کر آپس میں ملا دے تاکہ نصف چاند جیسی صورت بنے؛ پھر ترجنیاں اور انگوٹھوں کی جوڑی کو ایک ساتھ جوڑ دے۔
Word by Word
परिवर्त्यhaving rotated
परिवर्त्य:
पूर्वकाल (Absolutive)
TypeVerb
Rootपरि + वृत्/वर्त् (धातु)
Formक्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (gerund in -ya); ‘having turned/rotated’
करौthe two hands
करौ:
कर्म (Direct object)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया (2nd), द्विवचन; ‘two hands’
स्पृष्टौtouched together
स्पृष्टौ:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootस्पृश् (धातु) → स्पृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st), द्विवचन; past participle ‘touched/placed in contact’ (agreeing with karau by sense)
अर्ध-चन्द्र-समाकृतीhalf-moon-shaped
अर्ध-चन्द्र-समाकृती:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootअर्ध (प्रातिपदिक) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + समाकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st), द्विवचन; ‘having the form of a half-moon’ (describing the hands/arrangement)
तर्जनी-अङ्गुष्ठ-युगलम्the index-thumb pair
तर्जनी-अङ्गुष्ठ-युगलम्:
कर्म (Direct object)
TypeNoun
Rootतर्जनी (प्रातिपदिक) + अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + युगल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘pair of index-finger and thumb’
युगपत्simultaneously
युगपत्:
क्रियाविशेषण (Manner)
TypeIndeclinable
Rootयुगपत् (अव्यय)
Formअव्यय; adverb ‘simultaneously’
योजयेत्should join/bring together
योजयेत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु) causative (णिच्)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘should join/apply’
ततःthen/thereafter
ततः:
क्रियाविशेषण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तसिल्)
Formअव्यय; adverb ‘then/thereafter’