Shloka 57
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
दुग्धलाक्षारोचनाभिर्महानीलीरसेन च / लिखित्वा धारयंश्चक्रं चातुर्वर्ण्यं वशं नयेत्
Transliteration
dugdhalākṣārocanābhirmahānīlīrasena ca / likhitvā dhārayaṃścakraṃ cāturvarṇyaṃ vaśaṃ nayet
Translation
دودھ، لاکھ، روچنا اور مہانیلی کے رس سے لکھ کر چکر کو دھارن کرے۔ وہ چکر چاروں ورنوں کو اپنے قابو میں کر لیتا ہے۔
Word by Word
दुग्ध-लाक्षा-रोचनाभिःwith milk, lac, and rocanā
दुग्ध-लाक्षा-रोचनाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुग्ध (प्रातिपदिक) + लाक्षा (प्रातिपदिक) + रोचना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (milk, lac, and rocanā) as instruments
महानिली-रसेनwith mahānīlī-juice
महानिली-रसेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमहानिली (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ‘with mahānīlī-juice’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction) ‘and’
लिखित्वाhaving written
लिखित्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootलिख् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having written’
धारयन्holding/wearing
धारयन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘holding/wearing’
चक्रम्the cakra-diagram
चक्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
चातुर्वर्ण्यम्the four social classes
चातुर्वर्ण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचातुर्वर्ण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समुदायवाचक (the four varṇas collectively)
वशम्into control/subjugation
वशम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootवश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (into subjugation)
नयेत्should bring/lead
नयेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should lead/bring’