Previous Verse
Next Verse

Shloka 90

Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration

Lalitopākhyāna

श्रीनाथ बहवो ऽतीताः कालानाधिगतः सुतः / संततेर्मम संतापः संततं वर्धतेतराम् / किं कुर्वे यदि संतानसंपत्स्यात्तन्निवेदय

śrīnātha bahavo 'tītāḥ kālānādhigataḥ sutaḥ / saṃtatermama saṃtāpaḥ saṃtataṃ vardhatetarām / kiṃ kurve yadi saṃtānasaṃpatsyāttannivedaya

اے شری ناتھ! بہت سے زمانے گزر گئے، مگر مجھے ابھی تک بیٹا حاصل نہیں ہوا۔ اولاد کے نہ ہونے سے میرا رنج و تپش مسلسل بہت بڑھتی جاتی ہے۔ میں کیا کروں؟ اگر اولاد کی نعمت مل سکتی ہو تو اس کا طریقہ مجھے بتا دیجیے۔

śrīnāthaO lord of Śrī
śrīnātha:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootśrīnātha (प्रातिपदिक)
FormSambodhana (8th/सम्बोधन), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग); tatpuruṣa: śrīyāḥ nāthaḥ
bahavaḥmany
bahavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
atītāḥhave passed
atītāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootati-√i (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय) → atīta (प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त/कृत), Nominative (1st/प्रथमा), Plural (बहुवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
kālāntimes/periods
kālān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
adhigataḥobtained/attained
adhigataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootadhi-√gam (धातु) + kta → adhigata (प्रातिपदिक)
FormPast passive participle (क्त), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
sutaḥa son
sutaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsuta (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
saṃtateḥof progeny/lineage
saṃtateḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsaṃtati (प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
mamamy
mama:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormGenitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन), Pronoun (सर्वनाम)
saṃtāpaḥdistress/anguish
saṃtāpaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃtāpa (प्रातिपदिक)
FormNominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Masculine (पुंलिङ्ग)
saṃtatamconstantly
saṃtatam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsaṃtata (प्रातिपदिक)
FormAvyaya (अव्यय) used as adverb (क्रियाविशेषण)
vardhateincreases
vardhate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vṛdh (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
itarāmexceedingly
itarām:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootitarā (प्रातिपदिक)
FormAvyaya usage as intensifier (निपातवत्), accusative-form adverbial (अत्यर्थे)
kimwhat
kim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग); interrogative pronoun
kurvedo I do
kurve:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
FormPresent tense (लट्), 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन), Ātmanepada (आत्मनेपद)
yadiif
yadi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
FormConjunction/particle (सम्बन्धबोधक अव्यय) introducing condition
saṃtāna-saṃpatprosperity of offspring
saṃtāna-saṃpat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃtāna (प्रातिपदिक) + saṃpat (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष): saṃtānasya saṃpat; Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन), Feminine (स्त्रीलिङ्ग)
syātshould be/might occur
syāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormAccusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन), Neuter (नपुंसकलिङ्ग)
nivedayainform/tell
nivedaya:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√vid (धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन), Parasmaipada (परस्मैपद)