Shloka 74
Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration
Lalitopākhyāna
Devanagari script
तुलसीमण्डलं नत्वा पूजयित्वा पुरः स्थितः / निगृहीतेन्द्रियग्रामः समाधिस्थो ऽभवत्पुनः
Transliteration
tulasīmaṇḍalaṃ natvā pūjayitvā puraḥ sthitaḥ / nigṛhītendriyagrāmaḥ samādhistho 'bhavatpunaḥ
Translation
تُلسی منڈل کو سجدۂ تعظیم کر کے، اس کی پوجا کر کے، سامنے ٹھہر کر—حواس کے گروہ کو قابو میں کر کے—وہ پھر سمادھی میں مستغرق ہو گیا۔
Word by Word
तुलसीमण्डलम्the Tulasi-circle/cluster
तुलसीमण्डलम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतुलसी-मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (तुलस्याः मण्डलम्)
नत्वाhaving bowed
नत्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootनम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having bowed’; धातु: नम् (to bow)
पूजयित्वाhaving worshipped
पूजयित्वा:
Kriya (क्रिया; prior action)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having worshipped’; धातु: पूज् (to worship)
पुरःin front
पुरः:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootपुरः (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb: ‘in front’)
स्थितःstanding
स्थितः:
Karta (कर्ता; agrees with implied subject)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: स्था (to stand)
निगृहीतेन्द्रियग्रामःhaving restrained the group of senses
निगृहीतेन्द्रियग्रामः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootनिगृहीत-इन्द्रिय-ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुष (निगृहीतः इन्द्रियग्रामः यस्य)
समाधिस्थःabiding in samādhi
समाधिस्थः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootसमाधि-स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (समाधौ स्थितः)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; धातु: भू (to be/become)
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)