Next Verse

Shloka 1

Śrī Kāmākṣī–Mahātripurasundarī: Immanence of Śakti and Cosmic Administration

Lalitopākhyāna

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच श्रीकामकोष्ठपीठस्था महात्रिपुरसुन्दरी / कङ्कं विलासमकरोत्कामाक्षीत्यभिविश्रुता

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca śrīkāmakoṣṭhapīṭhasthā mahātripurasundarī / kaṅkaṃ vilāsamakarotkāmākṣītyabhiviśrutā

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے اُتر بھاگ میں، ہَیَگریو–اگستیہ سنواد کے للیتوپاکھیان میں انتالیسواں ادھیائے۔ اگستیہ نے کہا— شری کامکوشٹھ پیٹھ میں مقیم مہا تریپورسندری، جو ‘کاماکشی’ کے نام سے مشہور ہے، اُس نے ‘کَنگ’ نامی لیلا-ولاس کیا۔

itithus
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
śrī-brahmāṇḍein the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (श्री) + brahmāṇḍa (ब्रह्माण्ड) (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7/सप्तमी), Singular (एकवचन); title-compound
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (महा) + purāṇa (पुराण) (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7), Singular
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (उत्तर) + bhāga (भाग) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7), Singular
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue between Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (हयग्रीव) + agastya (अगस्त्य) + saṃvāda (संवाद) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7), Singular; 'dialogue of Hayagrīva and Agastya'
lalita-upākhyānein the Lalitā episode
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (ललिता) + upākhyāna (उपाख्यान) (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7), Singular
ekona-catvāriṃśaḥthirty-ninth
ekona-catvāriṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona (एकोन) + catvāriṃśat (चत्वारिंशत्) (संख्याप्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1), Singular; ordinal sense 'one less than forty' (=39th) qualifying 'adhyāyaḥ'
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता) / heading subject
TypeNoun
Rootadhyāya (अध्याय) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1), Singular
agastyaḥAgastya
agastyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootagastya (अगस्त्य) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular, Parasmaipada
śrī-kāmakoṣṭha-pīṭha-sthādwelling at the Śrī Kāma-koṣṭha pīṭha
śrī-kāmakoṣṭha-pīṭha-sthā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootśrī (श्री) + kāmakoṣṭha (कामकोष्ठ) + pīṭha (पीठ) + sthā (स्था, √sthā-प्रत्ययान्त प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (1), Singular; 'situated in the sacred Kāma-koṣṭha seat' qualifying 'mahātripurasundarī'
mahā-tripura-sundarīMahātripurasundarī
mahā-tripura-sundarī:
Karta (कर्ता) / topic
TypeNoun
Rootmahā (महा) + tripurā (त्रिपुरा) + sundarī (सुन्दरी) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1), Singular
kaṅkama heron (kaṅka bird)
kaṅkam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkaṅka (कङ्क) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2/द्वितीया), Singular
vilāsamplay, sport
vilāsam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvilāsa (विलास) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2), Singular; object-complement with 'akarot'
akarotdid, performed
akarot:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (कृ धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
kāmākṣīKāmākṣī
kāmākṣī:
Karta (कर्ता) / apposition
TypeNoun
Rootkāmākṣī (कामाक्षी) (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1), Singular; name/title
itithus (called)
iti:
Vākyārtha-sūcaka (वाक्यार्थसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात) marking name
abhiviśrutāwell-renowned
abhiviśrutā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootabhi-√śru (श्रु धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त); Feminine, Nominative, Singular; qualifies 'kāmākṣī/mahātripurasundarī'