Shloka 67
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
मया चैतत्पुनः प्रोक्तं पुत्रायामितबुद्धये / इत्येव वाक्यं ब्रह्मादिगुरुणां समुदात्दृतम्
Transliteration
mayā caitatpunaḥ proktaṃ putrāyāmitabuddhaye / ityeva vākyaṃ brahmādiguruṇāṃ samudātdṛtam
Translation
اور میں نے یہی بات دوبارہ اپنے صاحبِ فراخ عقل فرزند کو کہی۔ یہی کلام برہما وغیرہ اولین گروؤں نے پوری طرح محفوظ رکھا ہے۔
Word by Word
मयाby me
मया:
Kartr̥ (कर्ता/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय/Conjunction ‘and’
एतत्this
एतत्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण/Adverb ‘again’
प्रोक्तम्was spoken/taught
प्रोक्तम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्र+वच् (धातु)
Formकृतान्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि ‘was spoken/taught’
पुत्रायto (my) son
पुत्राय:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
अमितबुद्धयेto (him) of immeasurable intellect
अमितबुद्धये:
Sampradana (सम्प्रदान/Recipient qualifier)
TypeNoun
Rootअमित + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘अमिता बुद्धिः यस्य/यस्या’ (as epithet)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात/quotative particle
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण/particle ‘indeed/just’
वाक्यम्the statement/teaching
वाक्यम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
ब्रह्मादिगुरुणाम्of the teachers beginning with Brahmā
ब्रह्मादिगुरुणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootब्रह्मा + आदि + गुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मा-आदि-गुरवः)
समुदात्completely
समुदात्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसम्+उद्+आ (धातु)
Formउपसर्गपूर्वक-क्रियाविशेषण/Adverbial form; ‘fully, altogether’ (पाठभेदे ‘समुदात्त-’ सम्भव)
धृतम्was upheld/maintained
धृतम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formकृतान्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि ‘was upheld/maintained’