Shloka 56
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
इतिहासमिमं श्रुत्वा धर्माय विदधे मतिम् / यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपानि सर्वशः
Transliteration
itihāsamimaṃ śrutvā dharmāya vidadhe matim / yāvantyasya śarīreṣu romakūpāni sarvaśaḥ
Translation
اس تاریخ کو سن کر اس نے دھرم کے لیے اپنی عقل کو قائم کیا۔ اس کے جسم میں جتنے رُوم کُوپ (بالوں کے مسام) ہیں، ہر طرف اتنا ہی (ثواب ہوتا ہے)۔
Word by Word
इतिहासम्the legend/history
इतिहासम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइतिहास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
इमम्this
इमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; demonstrative used adjectivally
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
धर्मायfor righteousness/dharma
धर्माय:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/dative), एकवचन
विदधेhe set/placed
विदधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; with वि-
मतिम्mind/intent
मतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
यावन्तिas many as
यावन्ति:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयावत् (सर्वनाम/परिमाण-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; quantifier used adjectivally
अस्यof him/of this
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
शरीरेषुin (his) body
शरीरेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), बहुवचन
रोमकूपानिhair-pores
रोमकूपानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरोम-कूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: रोम्णः कूपाः = pores of hair
सर्वशःentirely/in every way
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशः (अव्यय)
Formअव्यय; distributive adverb