Shloka 33
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्थेषु मूर्त्तिषु / विप्रयोगश्च भूतानां गुणेभ्यः संप्रवर्त्तते
Transliteration
mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrttiṣu / viprayogaśca bhūtānāṃ guṇebhyaḥ saṃpravarttate
Translation
مہابھوتوں میں، حواس کے موضوعات میں اور مورت روپوں میں جو گوناگونی ہے، اور بھوتوں کا جدائی اختیار کرنا—یہ سب گُنوں ہی سے جاری ہوتا ہے۔
Word by Word
महाभूतेषुin the great elements
महाभूतेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहाभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; कर्मधारयः—महान्ति भूतानि (the great elements)
नानात्वम्diversity/variety
नानात्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनानात्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
इन्द्रिय-अर्थेषुin the sense-objects
इन्द्रिय-अर्थेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; तत्पुरुषः—इन्द्रियाणाम् अर्थेषु (in the objects of the senses)
मूर्तिषुin forms/bodies
मूर्तिषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन
विप्रयोगःseparation/disjunction
विप्रयोगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्रयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
भूतानाम्of beings/elements
भूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
गुणेभ्यःfrom the qualities
गुणेभ्यः:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), बहुवचन
संप्रवर्ततेarises/comes into operation
संप्रवर्तते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-वृत् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद