Shloka 30
Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन
Devanagari script
शर्वस्तुल्यप्रसृष्ट्यर्थ सर्गादौ याति विक्रियाम् / गुणास्तं प्रतिधीयन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते
Transliteration
śarvastulyaprasṛṣṭyartha sargādau yāti vikriyām / guṇāstaṃ pratidhīyante tasmāttattasya rocate
Translation
سَرگ کے آغاز میں، شَروَ کے مانند تخلیق کے مقصد سے وہ تغیّر کو پہنچتا ہے۔ گُن اس میں قائم ہو جاتے ہیں، اسی لیے وہی اسے پسند آتا ہے۔
Word by Word
शर्व-तुल्य-प्रसृष्टि-अर्थम्for the purpose of an emanation like Śarva
शर्व-तुल्य-प्रसृष्टि-अर्थम्:
Prayojana/Karma (प्रयोजन/कर्म)
TypeNoun
Rootशर्व (प्रातिपदिक) + तुल्य (प्रातिपदिक) + प्रसृष्टि (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—(शर्वतुल्या प्रसृष्टिः) यस्य सः/तत् + अर्थम् (purpose)
सर्ग-आदौat the beginning of creation
सर्ग-आदौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समासः—सर्गस्य आदौ (at the beginning of creation)
यातिgoes/enters
याति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
विक्रियाम्change/modification
विक्रियाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
गुणाःthe qualities (guṇas)
गुणाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगुण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
तम्him/that (one)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; सर्वनाम
प्रतिधीयन्तेare placed upon/are imposed
प्रतिधीयन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति-धा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: 'are placed/are imposed')
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana/Hetu (अपादान/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; सर्वनाम
तत्that (state/thing)
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (correlative 'that')
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
रोचतेpleases/is agreeable
रोचते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद