Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

गुणमात्रात्मकावेव धर्माधर्मौं परस्परम् / आरप्संते हि चान्योन्यं वरेणानुग्रहेण वा

guṇamātrātmakāveva dharmādharmauṃ parasparam / ārapsaṃte hi cānyonyaṃ vareṇānugraheṇa vā

دھرم اور اَدھرم بھی محض گُنوں ہی کی صورت ہیں اور باہم مربوط ہیں؛ وہ ایک دوسرے کو ور یا انوگرہ کے ذریعے برانگیختہ کرتے ہیں۔

गुणमात्रात्मकौconsisting of mere qualities alone
गुणमात्रात्मकौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootगुण + मात्र + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; तत्पुरुषः (गुणमात्रं आत्मा/स्वरूपं यस्य)
एवindeed, only
एव:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (only/indeed)
धर्माधर्मौdharma and adharma
धर्माधर्मौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म + अधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (धर्मश्च अधर्मश्च)
परस्परम्mutually
परस्परम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपरस्पर (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परस्पर-भावे (mutually)
आरप्सन्तेthey undertake/affect
आरप्सन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + रभ् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद; रूपम् ‘आरप्सन्ते’ = ‘आरभन्ते’ (भ्→प्स् वैदिक/पाठान्तर)
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (and)
अन्योन्यम्each other
अन्योन्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्योन्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; परस्परार्थे (one another)
वरेणby a boon/choice
वरेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अनुग्रहेणby favor/grace
अनुग्रहेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
वाor
वा:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle: or)