Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Pratisarga-pravartana (How Re-Creation Proceeds) / पुनःसर्ग-प्रवर्तन

तमोमात्रात्मको धर्मो गुणे तमसि तिष्ठति / अविभागेन तावेतौ गुणसाम्ये स्थितावुभौ

tamomātrātmako dharmo guṇe tamasi tiṣṭhati / avibhāgena tāvetau guṇasāmye sthitāvubhau

تَمَس ماتر کی صورت والا دھرم تَمَس گُن میں ٹھہرتا ہے۔ بے تقسیم کے ساتھ وہ دونوں گُنوں کے توازن میں یکساں طور پر قائم رہتے ہیں۔

tamas-mātra-ātmakaḥconsisting solely of tamas
tamas-mātra-ātmakaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottamas (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + ātmaka (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound, Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
dharmaḥdharma
dharmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharma (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Singular (एकवचन)
guṇein the quality (guṇa)
guṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
tamasiin tamas
tamasi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottamas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
tiṣṭhatistands, remains
tiṣṭhati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√sthā (धातु)
FormLaṭ-lakāra (लट्, present), Parasmaipada (परस्मैपद), Prathama-puruṣa (प्रथमपुरुष), Ekavacana (एकवचन)
avibhāgenaby non-differentiation, without division
avibhāgena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootavibhāga (नञ् + vibhāga) (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग) / Neuter possible; Instrumental (तृतीया), Singular (एकवचन)
tauthose two
tau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा), Dual (द्विवचन)
evaindeed
eva:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormAvyaya (अव्यय), emphatic particle (निपात)
etauthese two
etau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा), Dual (द्विवचन)
guṇa-sāmyein the equilibrium of the guṇas
guṇa-sāmye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + sāmya (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (तत्पुरुष) compound, Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (सप्तमी), Singular (एकवचन)
sthitausituated, abiding
sthitau:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Root√sthā (धातु) + क्त (क्त-प्रत्यय)
FormKridanta past passive participle (क्त) in dual, Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा), Dual (द्विवचन)
ubhauboth
ubhau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootubha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (प्रथमा), Dual (द्विवचन)