Shloka 82
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
ध्यायतः परया भक्त्या तां परां ललितांबिकाम् / सदाशिवस्य मनसो लालनाल्ललिताभिधा
Transliteration
dhyāyataḥ parayā bhaktyā tāṃ parāṃ lalitāṃbikām / sadāśivasya manaso lālanāllalitābhidhā
Translation
جو کامل بھکتی سے اُس پرم للِتامبیکا کا دھیان کرتا ہے؛ سداشیو کے دل کی لالنا سے ہی اس کا نام ‘للِتا’ پڑا۔
Word by Word
ध्यायतःof (him) meditating
ध्यायतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Root√ध्यै (धातु)
Formलट् (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष?; actually 2nd sg imperative would be ध्याय; here ‘ध्यायतः’ = षष्ठी/पञ्चमी? Better: present participle gen/abl dual? In context: ‘of (him) meditating’ → ध्यायतः = वर्तमानकृदन्त ‘ध्यायत्’ (कृदन्त) षष्ठी एकवचन (masc/neut) used with मनसः;
परयाwith supreme
परया:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन; qualifies भक्त्या
भक्त्याdevotion
भक्त्या:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण) एकवचन
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन
पराम्supreme
पराम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifies ताम्/ललिताम्बिकाम्
ललिता-अम्बिकाम्Lalitāmbikā (the playful Mother)
ललिता-अम्बिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + अम्बिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचन; कर्मधारयः—ललिता एव अम्बिका
सदा-शिवस्यof Sadāśiva
सदा-शिवस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसदा (अव्यय) + शिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन; name ‘Sadāśiva’
मनसःof the mind
मनसः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचन
लालनात्from (his) fond caressing
लालनात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootलालना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु) एकवचन; cause/source: ‘from/owing to caressing’
ललिता-अभिधाnamed ‘Lalitā’
ललिता-अभिधा:
Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootललिता (प्रातिपदिक) + अभिधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; predicate: ‘having the appellation Lalitā’