Shloka 65
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
इन्द्रगोपक संकाशो द्वितीयो मनुखण्डकः / नीभालनीये ऽहश्चक्रे आबालान्तज्वलच्छिखः
Transliteration
indragopaka saṃkāśo dvitīyo manukhaṇḍakaḥ / nībhālanīye 'haścakre ābālāntajvalacchikhaḥ
Translation
دوسرا منوکھنڈک اندراگوپک (سرخ کیڑے) کے مانند رنگ رکھتا ہے۔ اہش چکر میں وہ دیدنی ہے اور آغاز سے انجام تک بھڑکتی ہوئی شعلہ نما شِکھا کی طرح ظاہر ہوتا ہے۔
Word by Word
इन्द्रगोपक-संकाशःresembling an indragopaka (red insect)
इन्द्रगोपक-संकाशः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootइन्द्रगोपक + संकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः—इन्द्रगोपकवत् संकाशः (resembling indragopaka insect)
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण/Ordinal qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
मनु-खण्डकःthe Manu-section (Manukhaṇḍaka)
मनु-खण्डकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनु + खण्डक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); तत्पुरुषः—मनु-सम्बन्धी खण्डकः (section connected with Manu)
नीभालनीयॆin/at Nībhālanīya
नीभालनीयॆ:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootनीभालनीय (प्रातिपदिक/स्थाननाम)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
अहःday; daytime
अहः:
Adhikarana (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootअहन्/अहः (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
चक्रेwas done/occurred
चक्रे:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद (Ātmanepada)
आ-बाल-अन्त-ज्वलत्-शिखःwhose flame blazes up to the limit
आ-बाल-अन्त-ज्वलत्-शिखः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआ + बाल + अन्त + ज्वलत् (कृदन्त; √ज्वल्) + शिख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); बहुव्रीहिः—यस्य शिखा आ बालान्तं ज्वलति (one whose flame burns up to the end/limit)