Next Verse

Shloka 1

Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने चिन्तामणिगृहान्तरकथनं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः हयग्रीव उवाच सर्वज्ञद्यन्तरालस्योपरिष्टात्कलशोद्भव / हस्तविंशतिरुन्नम्रं चतुर्नल्वप्रविस्तरम्

iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne cintāmaṇigṛhāntarakathanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ hayagrīva uvāca sarvajñadyantarālasyopariṣṭātkalaśodbhava / hastaviṃśatirunnamraṃ caturnalvapravistaram

یوں شری برہمانڈ مہاپُران کے اُتر بھاگ میں ہَیَگریو–اگستیہ سنواد کے للیتوپاکھیان میں ‘چنتامَنی گِرہ کے اندرونی بیان’ نام چھتیسواں ادھیائے ہے۔ ہَیَگریو نے کہا— اے کلش اُدبھَو! سَروَجْنادی اَنتَرال کے اوپر بیس ہست اونچا اور چار نَلوَ پھیلا ہوا ایک دیویہ منڈپ ہے۔

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormAvyaya; quotation/closure particle (इति-प्रयोग)
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇein the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
śrī-brahmāṇḍa-mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक) + mahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; compound used as text-title locus
uttara-bhāgein the latter section
uttara-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootuttara (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
hayagrīva-agastya-saṃvādein the dialogue of Hayagrīva and Agastya
hayagrīva-agastya-saṃvāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक) + agastya (प्रातिपदिक) + saṃvāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular
lalita-upākhyānein the Lalitā narrative
lalita-upākhyāne:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक) + upākhyāna (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
cintāmaṇi-gṛha-antara-kathanaṃthe account of the interior of the Cintāmaṇi palace
cintāmaṇi-gṛha-antara-kathanaṃ:
Karta (कर्ता/heading)
TypeNoun
Rootcintāmaṇi (प्रातिपदिक) + gṛha (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + kathana (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; chapter-title noun
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormAvyaya; title-marker ‘named’ (नाम-प्रयोग)
ṣaṭ-triṃśaḥthirty-sixth
ṣaṭ-triṃśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭtriṃśat (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; ordinal sense ‘thirty-sixth’
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
hayagrīvaḥHayagrīva
hayagrīvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothayagrīva (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
sarvajña-ādi-antara-alasyaof the inner enclosure/abode beginning with Sarvajña
sarvajña-ādi-antara-alasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootsarvajña (प्रातिपदिक) + ādi (अव्यय/प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (ālaya m.), Genitive (6th/षष्ठी), Singular; ‘of the inner abode beginning with Sarvajña’
upariṣṭātabove, on the upper side
upariṣṭāt:
Adhikaraṇa (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootupariṣṭāt (अव्यय)
FormAvyaya; adverb of place
kalaśa-udbhavaO Pot-born one (Agastya)
kalaśa-udbhava:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkalaśa (प्रातिपदिक) + udbhava (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular; address to Agastya (‘born from the pot’)
hasta-viṃśatiḥtwenty cubits
hasta-viṃśatiḥ:
Pramāṇa (प्रमाण/measure)
TypeNoun
Roothasta (प्रातिपदिक) + viṃśati (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; measure-expression ‘twenty cubits’
unnamramraised/high (in height)
unnamram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootud-nam (धातु) + ra (कृत् प्रत्यय) → unnamra (प्रातिपदिक)
FormPast participial adjective; Neuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; agreeing with implied ‘pramāṇam/āyatam’
catur-nalva-pravistaram(with) an extent of four nalvas
catur-nalva-pravistaram:
Pramāṇa (प्रमाण/measure)
TypeNoun
Rootcatur (प्रातिपदिक) + nalva (प्रातिपदिक; measure-unit) + pravistara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; measure-expression ‘having breadth/extent of four nalvas’