Shloka 42
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
सूर्यस्यापि महानासीद्यदभूदरुणोदयः / तन्मध्यकक्ष्या वसुधा खचिता कुरविन्दकैः
Transliteration
sūryasyāpi mahānāsīdyadabhūdaruṇodayaḥ / tanmadhyakakṣyā vasudhā khacitā kuravindakaiḥ
Translation
سورج کا بھی عظیم ارُنوُدیہ ہوا؛ اس کی درمیانی کَکشیا میں زمین کُروِندک جواہرات سے جڑی ہوئی تھی۔
Word by Word
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
अपिalso, even
अपि:
समुच्चय/अवधारण (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
महान्great
महान्:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्
आसीत्was
आसीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/लङ्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
अभूत्became, occurred
अभूत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
अरुण-उदयःthe rising of Aruṇa (dawn/Aruna’s ascent)
अरुण-उदयः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootअरुण (प्रातिपदिक) + उदय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः अरुणस्य उदयः (षष्ठी-तत्पुरुष)
तत्-मध्य-कक्ष्याhaving that as the middle orbit/zone
तत्-मध्य-कक्ष्या:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक) + कक्ष्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः तस्य मध्यकक्ष्या (तत्पुरुष)
वसुधाthe earth
वसुधा:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootवसुधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
खचिताstudded, inlaid
खचिता:
कर्तृसम्बन्धी विशेषण
TypeAdjective
Rootखचित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √खच्/खच् ‘to stud, fill’)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (वसुधायाः)
कुरविन्दकैःwith rubies/kuravindaka-gems
कुरविन्दकैः:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकुरविन्दक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करणवाचक