Shloka 24
दिक्पालादि-शिवलोकान्तर-कथनम्
Account of the Dikpālas and Intervening Realms toward Śiva’s Worlds
Devanagari script
अनुलोमविलोमाभ्यां सञ्चारं वापिकाजले / तन्वाना सततं तारा कक्ष्यामेनां हि रक्षति
Transliteration
anulomavilomābhyāṃ sañcāraṃ vāpikājale / tanvānā satataṃ tārā kakṣyāmenāṃ hi rakṣati
Translation
وَاپِکا کے پانی میں سیدھی اور اُلٹی چال سے برابر گردش کرتی ہوئی تارا، اس مدار کو مسلسل قائم رکھ کر اس کی حفاظت کرتی ہے۔
Word by Word
अनुलोम-विलोमाभ्याम्by forward-and-reverse (motions)
अनुलोम-विलोमाभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअनुलोम (प्रातिपदिक) + विलोम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), तृतीया (3rd), द्विवचन/बहुवचन-रूपेण ‘-आभ्याम्’ (dual); द्वन्द्वसमासः—समाहारः (‘with forward and reverse [motions]’)
सञ्चारम्movement, roaming
सञ्चारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसञ्चार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
वापिका-जलेin the pond-water
वापिका-जले:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootवापिका (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः (‘वापिकायाः जलम्’/‘वापिकायां जलम्’)
तन्वानाperforming, carrying out
तन्वाना:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootतन् (धातु) + शानच् (वर्तमानकाले कृदन्त)
Formशानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि—‘doing/performing’
सततम्constantly
सततम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसततम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; काल/नित्यत्ववाचक क्रियाविशेषण (adverb)
ताराTārā
तारा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कक्ष्याम्boundary-line, orbit/track, enclosure
कक्ष्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
एनाम्her/this (f.)
एनाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — emphasis/indeed
रक्षतिprotects
रक्षति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद