Shloka 73
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
अष्टौ प्रकृतयो ज्ञेयाः पूर्वोक्ता वै यथाक्रमम् / अव्यक्ताद्यास्तु विज्ञेया भूतान्ताः प्रकृतेर्भवाः
Transliteration
aṣṭau prakṛtayo jñeyāḥ pūrvoktā vai yathākramam / avyaktādyāstu vijñeyā bhūtāntāḥ prakṛterbhavāḥ
Translation
پہلے بیان کردہ ترتیب کے مطابق آٹھ پرکرتیاں جاننے کے لائق ہیں۔ اویکت سے شروع ہو کر بھوتوں تک—یہ سب پرکرتی ہی سے پیدا ہوئی ہیں۔
Word by Word
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; संख्याविशेषण (numeral adjective)
prakṛtayaḥnatures/principles (prakṛtis)
prakṛtayaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन
jñeyāḥto be known
jñeyāḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootjñā (धाातु) + ya (कृत्, तव्यत्/यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
Formकृदन्त-विशेषण (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय (to be known)
pūrvoktāḥpreviously stated
pūrvoktāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + ukta (कृदन्त, √vac)
Formकर्मधारय-समास; कृदन्त-विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
vaiindeed
vai:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय; अवधान/निश्चयार्थ
yathā-kramamin due order
yathā-kramam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + krama (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (adverb)
avyakta-ādyāḥbeginning with the Unmanifest
avyakta-ādyāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (आदि-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थ
vijñeyāḥto be understood/recognized
vijñeyāḥ:
Vidheyaviśeṣaṇa (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-√jñā (धातु) + ya (कृत्, यत्-प्रत्यय; कृदन्त)
Formकृदन्त-विशेषण (gerundive), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘विशेषेण ज्ञेयाः’
bhūta-antāḥending with the elements (bhūtas)
bhūta-antāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhūta (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
prakṛteḥof prakṛti
prakṛteḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन
bhavāḥproducts/originations
bhavāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘भव’ = उत्पत्ति/उद्भव