Shloka 67
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
स चायं सर्वभूतानां प्राणस्थानेष्ववस्थितः / समासात्संवृते ज्ञाने संचृत्तेषु च कर्मसु
Transliteration
sa cāyaṃ sarvabhūtānāṃ prāṇasthāneṣvavasthitaḥ / samāsātsaṃvṛte jñāne saṃcṛtteṣu ca karmasu
Translation
اور یہی وायु تمام جانداروں کے پران-اِستھانوں میں قائم ہے؛ جب جلد ہی علم ڈھک جاتا ہے اور اعمال سمٹ جاتے ہیں۔
Word by Word
सःhe/that (vāyu)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (pronoun, nom sg)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (pronoun, nom sg)
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व + भूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (सर्वेषां भूतानाम्) (gen pl)
प्राणस्थानेषुin the vital seats
प्राणस्थानेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्राण + स्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्राणस्य स्थानानि) (loc pl)
अवस्थितःabiding / stationed
अवस्थितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअव-√स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (situated/abiding)
समासात्from constriction/withdrawal
समासात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootसमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन (ablative sg: 'from/at the time of compression/withdrawal')
संवृतेwhen (it is) covered/closed
संवृते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-√वृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ज्ञाने इति पदस्य विशेषण (loc sg)
ज्ञानेin consciousness/knowledge
ज्ञाने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootज्ञान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (loc sg)
संचृत्तेषुwhen (they are) ceased/withdrawn
संचृत्तेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम्-√वृत्/√वृत्त (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन; कर्मसु इति पदस्य विशेषण (loc pl)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
कर्मसुin actions
कर्मसु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन (loc pl)