Shloka 62
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तपप्रीतिविषादानां कार्यं तु परिवर्जनम् / एवं वैराग्यमास्थाय शरीरी निर्ममो भवेत्
Transliteration
tapaprītiviṣādānāṃ kāryaṃ tu parivarjanam / evaṃ vairāgyamāsthāya śarīrī nirmamo bhavet
Translation
تپسیا، محبت اور افسردگی—ان سب کا ترک کرنا چاہیے۔ یوں ویراغ اختیار کرنے سے جسم والا بھی بےممتا ہو جاتا ہے۔
Word by Word
तपःausterity
तपः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive member)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (समासपूर्वपद)
प्रीतिdelight/attachment
प्रीति:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive member)
TypeNoun
Rootप्रीति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (समासपूर्वपद)
विषादानाम्of despondencies
विषादानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootविषाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
कार्यंthe duty/what is to be done
कार्यं:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
परिवर्जनम्avoidance/abandonment
परिवर्जनम्:
Karta (कर्ता/Predicate-noun)
TypeNoun
Rootपरि + वर्ज् (धातु) → परिवर्जन (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formल्युट्-प्रत्ययान्त कृदन्त (verbal noun/action noun), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb: 'thus')
वैराग्यम्dispassion
वैराग्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
आस्थायhaving adopted
आस्थाय:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया/gerundial)
TypeVerb
Rootआ + स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिक क्रिया (having resorted to)
शरीरीthe embodied one
शरीरी:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशरीरिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
निर्ममःfree from possessiveness
निर्ममः:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootनिर्मम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (निः + मम)
भवेत्should become
भवेत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद