Shloka 59
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
तृष्णाक्ष यात्तृतीयस्तु व्याख्यातं मोक्षकारणम् / लिङ्गाभावात्तु कैवल्यं कैवल्यात्तु निरञ्जनम्
Transliteration
tṛṣṇākṣa yāttṛtīyastu vyākhyātaṃ mokṣakāraṇam / liṅgābhāvāttu kaivalyaṃ kaivalyāttu nirañjanam
Translation
تیسرا سببِ موکش تِرشنا (خواہش) کے زوال کو بتایا گیا ہے۔ لِنگ کے عدم سے کیولیہ، اور کیولیہ سے نِرنجن حالت حاصل ہوتی ہے۔
Word by Word
तृष्णाक्षयात्from the destruction of craving
तृष्णाक्षयात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootतृष्णाक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—तृष्णा + क्षय (षष्ठी-तत्पुरुष)
तृतीयःthe third (type)
तृतीयः:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast particle)
व्याख्यातम्is explained/has been stated
व्याख्यातम्:
Kriya (क्रिया/predicative)
TypeVerb
Rootवि + आ + ख्या (धातु) → व्याख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (इह विधेय-विशेषणरूपेण)
मोक्षकारणम्cause of liberation
मोक्षकारणम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमोक्षकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—मोक्ष + कारण (षष्ठी-तत्पुरुष)
लिङ्गाभावात्from the absence of (subtle) marks/linga
लिङ्गाभावात्:
Apadana (अपादान/Ablative-cause)
TypeNoun
Rootलिङ्गाभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; समासः—लिङ्ग + अभाव (षष्ठी-तत्पुरुष)
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
कैवल्यम्isolation/absolute liberation
कैवल्यम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकैवल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
कैवल्यात्from kaivalya
कैवल्यात्:
Apadana (अपादान/Ablative-source)
TypeNoun
Rootकैवल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
तुand/then
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
निरञ्जनम्stainlessness/purity
निरञ्जनम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootनिरञ्जन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन