Previous Verse
Next Verse

Shloka 102

प्रत्याहारवर्णनम्

Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence

अस्तिनास्तीति सो ऽन्यो वा इहामुत्रेति वा पुनः / एकत्वं वा पृथक्वं वा क्षेत्रज्ञः पुरुषो ऽपि वा

astināstīti so 'nyo vā ihāmutreti vā punaḥ / ekatvaṃ vā pṛthakvaṃ vā kṣetrajñaḥ puruṣo 'pi vā

‘ہے’ یا ‘نہیں ہے’، ‘وہ دوسرا ہے’، ‘یہاں یا وہاں’—پھر ‘یکتائی یا جدائی’—ایسے تردد میں کھیت্রج્ઞ پُرُش بھی (زیرِ بحث آتا ہے)۔

astiis; exists
asti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
nāstiis not; does not exist
nāsti:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootna (अव्यय) + as (धातु)
FormPresent tense (लट्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन); negated form
itithus; ‘...’
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-उद्धरणार्थक-अव्यय)
saḥhe; that (one)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); pronoun (सर्वनाम)
anyaḥother; different
anyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
ihahere
iha:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
FormDeictic adverb (देशवाचक-अव्यय)
amutrathere; in the other world
amutra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootamutra (अव्यय)
FormDeictic adverb (देशवाचक-अव्यय)
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-उद्धरणार्थक-अव्यय)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
punaḥagain; further
punaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
FormAdverb (पुनरावृत्त्यर्थक-अव्यय)
ekatvamoneness; unity
ekatvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootekatva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
pṛthaktvamseparateness; plurality
pṛthaktvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpṛthaktva (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative/Accusative (1st/2nd प्रथमा/द्वितीया), Singular (एकवचन)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)
kṣetra-jñaḥknower of the field (Self)
kṣetra-jñaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक) + jña (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (kṣetrasya jñaḥ)
puruṣaḥperson; spirit
puruṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
apialso; even
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (समुच्चय/अपि-अव्यय)
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्पार्थक-अव्यय)