Shloka 42
Viśukra–Viṣaṅga-vadha (The Slaying of Viśukra and Viṣaṅga) — Lalitopākhyāna
Devanagari script
मुहुरुच्चावचाः शक्तीर्भण्डासुरवधोद्यताः / योजनायामविस्तारमपि तद्द्वारमण्डलम् / वह्निप्राकारचक्रस्य न पर्याप्तं चमूपतेः
Transliteration
muhuruccāvacāḥ śaktīrbhaṇḍāsuravadhodyatāḥ / yojanāyāmavistāramapi taddvāramaṇḍalam / vahniprākāracakrasya na paryāptaṃ camūpateḥ
Translation
بھَṇḍاسُر کے وध کے لیے آمادہ طرح طرح کی بلند و پست شکتیوں نے بار بار ظہور کیا؛ اُس دروازہ-منڈل کا پھیلاؤ ایک یوجن تھا، پھر بھی آگ کے فصیل-چکر بھی سپہ سالار کے لیے کافی نہ تھے۔
Word by Word
मुहुःagain and again / repeatedly
मुहुः:
विशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootमुहुः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of time)
उच्चावचाःvarious (high and low)
उच्चावचाः:
कर्ता (Karta; qualifier of śaktayaḥ)
TypeAdjective
Rootउच्च (प्रातिपदिक) + अवच (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (उच्च + अवच); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
शक्तीःpowers (Śaktis)
शक्तीः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
भण्डासुरवधोद्यताःready to slay Bhaṇḍāsura
भण्डासुरवधोद्यताः:
कर्ता (Karta; qualifier of implied śaktayaḥ)
TypeAdjective
Rootभण्डासुर (प्रातिपदिक) + वध (प्रातिपदिक) + उद्यत (उद्-यत् धातु + क्त कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (भण्डासुरस्य वधः तस्मिन् उद्यताः); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
योजनायाम्in (extent of) a yojana
योजनायाम्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/measure-locative)
TypeNoun
Rootयोजना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी, एकवचन
अविस्तारम्non-extent / (only) limited extent
अविस्तारम्:
कर्म (Karma; object of implied ‘(अस्ति)’/measure)
TypeNoun
Rootअ- (नञ्) + विस्तार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन; नञ्-समास/नकारार्थ-उपसर्गयुक्त (negated)
अपिeven/also
अपि:
सम्बन्ध/वाक्य-सम्बोधक
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तत्that
तत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; विशेषण
द्वारमण्डलम्the gate-enclosure/circle of the gate
द्वारमण्डलम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
वह्निप्राकारचक्रस्यof the fire-rampart circle (ring of fire-walls)
वह्निप्राकारचक्रस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक) + प्राकार (प्रातिपदिक) + चक्र (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी, एकवचन
नnot
न:
सम्बन्ध/निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation particle)
पर्याप्तम्sufficient/adequate
पर्याप्तम्:
क्रिया (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootपरि-आप् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicative)
चमूपतेःof the commander of the army
चमूपतेः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootचमूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचन