Shloka 75
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
शस्त्रक्षतरुगाहन्त्री चास्थिसंधानदायिनी / रणभ्रमहरा शीता लघ्व्यस्तद्वत्कवोष्ठकाः
Transliteration
śastrakṣatarugāhantrī cāsthisaṃdhānadāyinī / raṇabhramaharā śītā laghvyastadvatkavoṣṭhakāḥ
Translation
وہ دھارائیں ہتھیار کے زخموں میں اتر کر زخم کو دور کرنے والی، اور ہڈیوں کا جوڑ بٹھانے والی تھیں؛ میدانِ جنگ کی گھبراہٹ مٹانے والی، ٹھنڈی اور ہلکی—اور اسی طرح ‘کَووشٹھک’ نام کی بھی تھیں۔
Word by Word
शस्त्र-क्षत-रुग्-आहन्त्रीremover of pain from weapon-wounds
शस्त्र-क्षत-रुग्-आहन्त्री:
विशेषण
TypeAdjective
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक) + क्षत (कृदन्त, क्षन्/क्षद्-धातु/क्षत ‘wound’) + रुग् (प्रातिपदिक) + आहन्त्री (प्रातिपदिक; हन्-धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)—‘शस्त्रक्षतजन्यां रुजं आहन्ति’
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
अस्थि-संधान-दायिनीgiver of bone-setting/union
अस्थि-संधान-दायिनी:
विशेषण
TypeAdjective
Rootअस्थि (प्रातिपदिक) + संधान (प्रातिपदिक) + दायिनी (प्रातिपदिक; दा-धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)
रण-भ्रम-हराremover of battle-dizziness
रण-भ्रम-हरा:
विशेषण
TypeAdjective
Rootरण (प्रातिपदिक) + भ्रम (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक; हृ-धातु से)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)
शीताcool
शीता:
विशेषण
TypeAdjective
Rootशीत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (f. nom. sg.)
लघ्वीःlight (in effect)
लघ्वीः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootलघ्वी (प्रातिपदिक; लघु का स्त्रीरूप)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; (f. nom. pl.)
तद्वत्likewise
तद्वत्:
सम्बन्ध/तुलना
TypeIndeclinable
Rootतद्वत् (अव्यय/तद्धित)
Formअव्यय—तुल्यतावाचक (indecl. ‘like that/likewise’)
कव-ओष्ठकाःlip-puckering/astringent
कव-ओष्ठकाः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootकव (प्रातिपदिक; ‘astringent/puckering’/‘kava’) + ओष्ठक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय—‘कवाः ओष्ठकाः’ (puckering to the lips)