Shloka 50
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
शिथिलीकुरुते सैन्यमस्माकं हा विधेः क्रमः / विशुष्कतालुमूलानां विभ्रष्टायुधतेजसाम् / शक्तीनां मण्डलेनात्र समरे समुपेक्षितम्
Transliteration
śithilīkurute sainyamasmākaṃ hā vidheḥ kramaḥ / viśuṣkatālumūlānāṃ vibhraṣṭāyudhatejasām / śaktīnāṃ maṇḍalenātra samare samupekṣitam
Translation
ہائے، تقدیر کا یہی چلن ہے! اُس تَرش کے سبب ہماری فوج ڈھیلی پڑ رہی ہے؛ جن کے تالو کی جڑ سوکھ گئی اور جن کی اسلحہ کی تاب و تواں جاتی رہی، ایسے شَکتی دھار یہاں میدانِ جنگ میں دشمن کے حلقے کے ہاتھوں نظرانداز ہو گئے ہیں۔
Word by Word
शिथिली-कुरुतेmakes slack/weakens
शिथिली-कुरुते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootशिथिली-कृ (धातु; कृ with nominal preverb)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सैन्यम्the army
सैन्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अस्माकम्of us/our
अस्माकम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
हाalas
हा:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहा (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मय/शोक-निपात (interjection of lament)
विधेःof fate/ordinance
विधेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
क्रमःcourse/sequence
क्रमः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विशुष्क-तालु-मूलानाम्of those whose palate-roots are parched
विशुष्क-तालु-मूलानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootविशुष्क-तालु-मूल (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—विशुष्क (parched) + तालु (palate) + मूल (root)
विभ्रष्ट-आयुध-तेजसाम्of those whose weapon-power has failed
विभ्रष्ट-आयुध-तेजसाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootविभ्रष्ट-आयुध-तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—विभ्रष्ट (lost) + आयुध (weapon) + तेजस् (splendour/power)
शक्तीनाम्of the Śaktis / of spears
शक्तीनाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन
मण्डलेनby a circle/formation
मण्डलेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
समुपेक्षितम्has been neglected/overlooked
समुपेक्षितम्:
क्रिया (Predicative)
TypeVerb
Rootसम्-उप-ईक्ष् (धातु)
Formकृदन्त क्त (PPP) used predicatively; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन