Shloka 25
Gaṇanātha-Parākrama (Episode of Gaṇeśa’s Martial Exploit) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
दारयन्ती क्षितितलं दैत्यानां हृदयैः सह / लोकातिशायिता विश्वमनोमोहनकारिणा / गीतिबन्धेनामरीभिर्बह्वीभिर्गीतवैभवा
Transliteration
dārayantī kṣititalaṃ daityānāṃ hṛdayaiḥ saha / lokātiśāyitā viśvamanomohanakāriṇā / gītibandhenāmarībhirbahvībhirgītavaibhavā
Translation
وہ دَیتیوں کے دلوں سمیت زمین کی سطح کو چیرتی ہوئی، ایسی نغمہ بندی سے آراستہ تھی جو عالموں سے بڑھ کر اور سارے جہان کے دلوں کو مسحور کرنے والی تھی؛ بہت سی اَمَریاؤں کے گیتوں کے جاہ و جلال سے وہ درخشاں ہو اٹھی۔
Word by Word
दारयन्तीsplitting
दारयन्ती:
कर्ता (कर्ता/Agent)
TypeVerb
Rootदॄ/दर् (धातु)
Formकृदन्त (शतृ/वर्तमान कृदन्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘tearing/splitting’
क्षिति-तलम्the surface of the earth
क्षिति-तलम्:
कर्म (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (क्षितेः तलम्); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
दैत्यानाम्of the demons
दैत्यानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन
हृदयैःwith (their) hearts
हृदयैः:
सहकारक/सह (Associative/with)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया बहुवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (Associative)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय; सह-शब्दः ‘with’ (postposition governing instrumental)
लोक-अतिशायिताsurpassing the worlds
लोक-अतिशायिता:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootलोक (प्रातिपदिक) + अतिशायित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘surpassing the worlds’
विश्व-मनो-मोहन-कारिणाby the all-mind-enchanting effect
विश्व-मनो-मोहन-कारिणा:
करण (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक) + मोहन (प्रातिपदिक) + कारिन् (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष समास; (कारिन्-शब्द) तृतीया एकवचन; ‘by/with that which causes enchantment of all minds’
गीति-बन्धेनby the musical composition
गीति-बन्धेन:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootगीति (प्रातिपदिक) + बन्ध (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; ‘by the binding/structure of song (melodic composition)’
अमरीभिःby immortal maidens
अमरीभिः:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअमरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; ‘by the immortal women (apsarases/goddesses)’
बह्वीभिःby many
बह्वीभिः:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootबह्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; विशेषण (qualifying अमरीभिः)
गीति-वैभवाrich in musical splendor
गीति-वैभवा:
विशेषण (Adjectival)
TypeAdjective
Rootगीति (प्रातिपदिक) + वैभव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘having the splendor of song’