Shloka 32
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
परितो विभ्रमञ्शालमवकाशमवाप्नुवन् / दक्षिणं द्वारमासाद्य निदध्यौ क्षणमुद्धतः
Transliteration
parito vibhramañśālamavakāśamavāpnuvan / dakṣiṇaṃ dvāramāsādya nidadhyau kṣaṇamuddhataḥ
Translation
وہ چاروں طرف اس فریب گاہ کی وسعت پا کر، جنوبی دروازے پر پہنچا اور بلند دل کے ساتھ ایک لمحہ مراقبہ میں ٹھہر گیا۔
Word by Word
परितःall around
परितः:
अधिकरण (Adhikaraṇa; locative sense)
TypeIndeclinable
Rootपरितस् (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/क्रियाविशेषण (adverb): ‘around, on all sides’
विभ्रमन्wandering
विभ्रमन्:
कर्ता (Kartā; subject-participle)
TypeVerb
Rootविभ्रम् (धातु)
Formवर्तमानकाले कृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘wandering/roaming’
शालम्hall/house
शालम्:
कर्म (Karma; object)
TypeNoun
Rootशाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अवकाशम्space/open area
अवकाशम्:
कर्म (Karma; object)
TypeNoun
Rootअवकाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
अवाप्नुवन्he reached/obtained
अवाप्नुवन्:
क्रिया (Kriyā; finite verb)
TypeVerb
Rootअव + आप् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; धातु: आप् ‘to obtain’ उपसर्ग: अव; ‘he obtained/reached’
दक्षिणम्southern/right
दक्षिणम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying)
द्वारम्gate/door
द्वारम्:
कर्म (Karma; object of ‘approaching’)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
आसाद्यhaving approached
आसाद्य:
पूर्वकालक्रिया (Pūrvakāla-kriyā; prior action)
TypeVerb
Rootआ + सद् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having approached/reached’
निदध्यौhe pondered
निदध्यौ:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootनि + ध्यै (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he pondered/meditated’
क्षणम्for a moment
क्षणम्:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa; time)
TypeNoun
Rootक्षण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (काल-अत्यन्तसंयोग; adverbial accusative), एकवचन
उद्धतःagitated/impetuous
उद्धतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootउद्धत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of implied subject)