Shloka 29
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अथाससाद बहुलं तमः कज्जलमेचकम् / सार्थं कर्त्तुमिवोद्युक्तं सवर्णस्यासिदुर्धिया
Transliteration
athāsasāda bahulaṃ tamaḥ kajjalamecakam / sārthaṃ karttumivodyuktaṃ savarṇasyāsidurdhiyā
Translation
پھر سرمے جیسی سیاہ، گھنی تاریکی چھا گئی؛ وہ بدعقل گویا اپنے ہی ہم رنگوں کا جتھا بنانے پر آمادہ دکھائی دیا۔
Word by Word
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (sequencing particle)
आससादapproached, came upon
आससाद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√सद् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्ष), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. perfect)
बहुलम्dense, abundant
बहुलम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootबहुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मविशेषण (n. acc. sg.)
तमःdarkness
तमः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (n. acc. sg.)
कज्जलमेचकम्soot-black, pitch-dark
कज्जलमेचकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootकज्जल + मेचक (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (कज्जलवत् मेचकः), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तमः-विशेषण (n. acc. sg.)
सार्थम्a caravan, company
सार्थम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसार्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (acc. sg.)
कर्त्तुम्to make
कर्त्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थ (to do/make)
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय
उद्युक्तम्engaged, intent
उद्युक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootउद्-√युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तमः-विशेषण (n. acc. sg.)
सवर्णस्यof the same color
सवर्णस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (gen. sg.)
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd sg. impf.)
दुर्धियाby evil-mindedness
दुर्धिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootदुर्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/सहायकभाव (instr. sg., by/with evil intellect)