Shloka 6
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
विम्रष्टव्यमिदं कार्यं प्रवृत्तिस्तत्र कीदृशी / महादेव्याश्च हृदये कः प्रसंगः प्रवर्तते
Transliteration
vimraṣṭavyamidaṃ kāryaṃ pravṛttistatra kīdṛśī / mahādevyāśca hṛdaye kaḥ prasaṃgaḥ pravartate
Translation
اس معاملے پر غور کرنا چاہیے—وہاں کی کیفیت کیسی ہے؟ مہادیوی کے دل میں کون سا معاملہ جاری ہے؟
Word by Word
विम्रष्टव्यम्to be examined
विम्रष्टव्यम्:
क्रिया (विधेय/Obligation predicate)
TypeVerb
Rootवि-मृश् (धातु) → विम्रष्टव्य (कृदन्त)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘विम्रष्टव्यम्’ = should be investigated
इदम्this
इदम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
कार्यम्matter/task
कार्यम्:
कर्म (Object/apposition)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक; √कृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
प्रवृत्तिःcourse of events/activity
प्रवृत्तिः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति (प्रातिपदिक; प्र-√वृत्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (स्थान/Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
कीदृशीof what kind?
कीदृशी:
विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootकीदृश (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण (interrogative adjective)
महादेव्याःof the Great Goddess
महादेव्याः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमहादेवी (प्रातिपदिक; महा+देवी)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (great goddess)
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
हृदयेin (her) heart
हृदये:
अधिकरण (स्थान/Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
कःwhat/which
कः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक
प्रसङ्गःoccasion/connection/motive
प्रसङ्गः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootप्रसङ्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रवर्ततेproceeds/arises
प्रवर्तते:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद