Shloka 21
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
यतो दक्षिणदेशस्थं शून्यकं विद्विषां पुरम् / द्वारे च बहवः कल्प्याः परिवारा उदायुधाः
Transliteration
yato dakṣiṇadeśasthaṃ śūnyakaṃ vidviṣāṃ puram / dvāre ca bahavaḥ kalpyāḥ parivārā udāyudhāḥ
Translation
کیونکہ جنوب کے علاقے میں دشمنوں کا شہر ویران ہے، اس لیے دروازے پر بہت سے مسلح محافظ و خدام مقرر کیے جائیں۔
Word by Word
यतःbecause/for
यतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formहेतु/सम्बन्ध-अव्यय (relative adverb): ‘because/from where’
दक्षिण-देश-स्थम्situated in the southern region
दक्षिण-देश-स्थम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक) + देश (प्रातिपदिक) + स्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; तत्पुरुषः: ‘दक्षिणदेशे स्थितम्’
शून्यकम्vacant/empty
शून्यकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशून्यक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
विद्विषाम्of the enemies
विद्विषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविद्विष् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), बहुवचन
पुरम्city/fort
पुरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन
द्वारेat the gate
द्वारे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th case), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
बहवःmany
बहवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
कल्प्याःto be stationed
कल्प्याः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण)
TypeAdjective
Rootकॢप् (धातु) → कल्प्य (कृदन्त, भाव्य/यत्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle): ‘to be appointed/arranged’
परिवाराःguards/attendants
परिवाराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपरिवार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन
उद्-आयुधाःwith weapons raised
उद्-आयुधाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद् (उपसर्ग) + आयुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), बहुवचन; उपसर्गपूर्वक-विशेषण: ‘उद्गृहीत-आयुध’ (weapons raised)