Shloka 102
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
मन्त्रिणीदण्डनाथे च न तां विजहतू रणे / प्रेक्षकत्व मनुप्राप्ते तृष्णीमेव बभूवतुः
Transliteration
mantriṇīdaṇḍanāthe ca na tāṃ vijahatū raṇe / prekṣakatva manuprāpte tṛṣṇīmeva babhūvatuḥ
Translation
منترِنی اور دَندناتھ بھی رَن میں اسے چھوڑ کر نہ گئے۔ جب وہ محض تماشائی بن کر رہ گئے تو دونوں خاموش ہی ہو گئے۔
Word by Word
मन्त्रिणी-दण्डनाथेin/with the minister and the commander
मन्त्रिणी-दण्डनाथे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्डनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समाहार/द्वन्द्वे प्रायः पुं), सप्तमी (Locative), द्विवचन (dual)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम, प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
विजहतुःthe two abandoned/left
विजहतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√हा (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, द्विवचन; उपसर्गः वि-
रणेin battle
रणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
प्रेक्षकत्वम्the state/role of spectatorship
प्रेक्षकत्वम्:
Karma/Avadhāraṇa (कर्म/अवधारण)
TypeNoun
Rootप्रेक्षकत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
अनुप्राप्तेwhen (it) had been attained/when it came about
अनुप्राप्ते:
Sati-saptamī (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Root√आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) with उपसर्गः अनु-; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)
तृष्णीम्silently
तृष्णीम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतृष्णीम् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), मौनार्थक
एवindeed, just
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
बभूवतुःthe two became/remained
बभूवतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुष, द्विवचन