Shloka 51
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
क्षणेक्षणे कोटिसंख्यान्विससर्ज फणाधरान् / तथा विकलितं सैन्यमवलोक्य रुषाकुला
Transliteration
kṣaṇekṣaṇe koṭisaṃkhyānvisasarja phaṇādharān / tathā vikalitaṃ sainyamavalokya ruṣākulā
Translation
پل پل میں اس نے کروڑوں فَنادھر سانپ چھوڑ دیے؛ اور یوں بکھری ہوئی فوج کو دیکھ کر وہ غضب سے بے قرار ہو گئی۔
Word by Word
kṣaṇa-kṣaṇemoment by moment
kṣaṇa-kṣaṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative)
TypeIndeclinable
Rootkṣaṇa (प्रातिपदिक) + kṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः = 'at every moment'
koṭi-saṃkhyānnumbering in crores
koṭi-saṃkhyān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkoṭi (प्रातिपदिक) + saṃkhyā (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन; विशेषण (qualifying phaṇādharān)
visasarjasent forth / released
visasarja:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi√sṛj (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
phaṇā-dharānhood-bearers (serpents)
phaṇā-dharān:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootphaṇā (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन
tathāthus / then
tathā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
vikalitamdisordered / shattered
vikalitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi√kal (धातु) + -ita (कृत्)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त/क्तवत्-प्रायः -ita); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; विशेषण (qualifying sainyam)
sainyamthe army
sainyam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
avalokyahaving seen
avalokya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootava√lok (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) अव्यय; पूर्वकालिकक्रिया (having seen)
ruṣā-ākulāagitated with anger
ruṣā-ākulā:
Karta-guṇa (कर्तृगुण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootruṣā (प्रातिपदिक) + ākula (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/nominative), एकवचन; विशेषण (of the subject, implied)