Shloka 19
Bhaṇḍāsurāhaṅkāra
The Mustering of the Daitya Forces and the Roar of War
Devanagari script
प्रचेलुः प्रबलक्रोधसंमूर्च्छितनिजाशयाः / कुटिलं सैन्यभर्त्तारं दुर्मदं नाम दानवम् / दशाक्षौहिणिकायुक्तं प्राहिणोल्ललितां प्रति
Transliteration
praceluḥ prabalakrodhasaṃmūrcchitanijāśayāḥ / kuṭilaṃ sainyabharttāraṃ durmadaṃ nāma dānavam / daśākṣauhiṇikāyuktaṃ prāhiṇollalitāṃ prati
Translation
شدید غضب سے بےخود دل والے وہ آگے بڑھے۔ انہوں نے مکار، لشکر کے نگہبان، ‘دُرمَد’ نامی دانو کو—دس اَکشَوہِنی فوج کے ساتھ—لَلِتا دیوی کی طرف روانہ کیا۔
Word by Word
praceluḥthey marched/went forth
praceluḥ:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpra-√cal (धातु; चलने)
Formलिट्/लुङ्? (here: लुङ्/Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; ‘they set forth/went’
prabala-krodha-saṃmūrcchita-nija-āśayāḥwhose minds were overwhelmed by fierce anger
prabala-krodha-saṃmūrcchita-nija-āśayāḥ:
Karta (कर्ता/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootprabala (प्रातिपदिक) + krodha (प्रातिपदिक) + saṃmūrcchita (कृदन्त; सम्+√mūrch मूर्च्छायाम्) + nija (प्रातिपदिक) + āśaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि-समास: ‘येषां निजाशयाः प्रबलक्रोधेन संमूर्च्छिताः’ = whose minds were stupefied by intense anger
kuṭilamcrooked, deceitful
kuṭilam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootkuṭila (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
sainya-bhartāramthe army-commander
sainya-bhartāram:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsainya (प्रातिपदिक) + bhartṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘सैन्यस्य भर्ता’ = commander/leader of the army)
durmadamarrogant, intoxicated with pride
durmadam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootdurmada (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
nāmaby name
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Qualifier)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निपात (quotative/‘by name’)
dānavama demon (Dānava)
dānavam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootdānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
daśa-akṣauhiṇikā-yuktamaccompanied by ten akṣauhiṇīs (army divisions)
daśa-akṣauhiṇikā-yuktam:
Karma (कर्म/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक/संख्या) + akṣauhiṇikā (प्रातिपदिक) + yukta (कृदन्त; √yuj योगे)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘दश-अक्षौहिणिकाभिः युक्तम्’ = furnished with ten akṣauhiṇīs)
prāhiṇothe sent forth
prāhiṇot:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootpra-√hi (धातु; प्रेषणे)
Formलुङ् (Aorist), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘he dispatched/sent’
lalitāmLalitā
lalitām:
Karma (कर्म/Object; destination)
TypeNoun
Rootlalitā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
pratitowards
prati:
Dik/Adhikarana (दिक्/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootprati (अव्यय)
Formअव्यय; दिशावाचक (towards)