Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga

Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes

जनलोके विवर्त्तन्ते संवर्त्तः प्लवते जगत् / व्युष्टायां तु रजन्यां वै ब्रह्मणो ऽव्यक्तयोनितः

janaloke vivarttante saṃvarttaḥ plavate jagat / vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ vai brahmaṇo 'vyaktayonitaḥ

وہ جن لوک میں ہی ٹھہرتے ہیں؛ سنورت کے وقت جگت گویا سیلاب میں بہہ جاتا ہے۔ اور جب رات گزر جاتی ہے تو، اَویَکت-یونی برہما سے (پھر سृष्टि کا آغاز ہوتا ہے)۔

jana-lokein Janaloka
jana-loke:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootjana (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (place-name), Puṃliṅga, Saptamī vibhakti (7th/सप्तमी), Ekavacana
vivarttantethey turn about; remain active
vivarttante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√vṛt (धातु)
FormLaṭ (present), Prathama puruṣa (3rd), Bahuvacana, Ātmanepada (आत्मनेपद)
saṃvarttaḥthe dissolution; cosmic retraction
saṃvarttaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃvartta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana
plavatefloats; is inundated
plavate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√plu (धातु)
FormLaṭ (present), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana, Ātmanepada
jagatthe world
jagat:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjagat (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga (नपुंसकलिङ्ग), Prathamā vibhakti (1st/प्रथमा), Ekavacana
vyuṣṭāyāmwhen ended; at dawn (having passed)
vyuṣṭāyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeVerb
Rootvi-√uṣ (धातु)
FormKṛdanta: Past passive participle (क्त) used adjectivally; Strīliṅga, Saptamī vibhakti, Ekavacana; qualifies rajanyām; locative absolute sense 'when the night has ended'
tubut; then
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormAvyaya, particle (निपात)
rajanyāmin the night
rajanyām:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrajanī (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Saptamī vibhakti, Ekavacana
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormAvyaya, emphatic particle (निपात)
brahmaṇaḥof Brahmā
brahmaṇaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (Brahmā), Ṣaṣṭhī vibhakti (6th/षष्ठी), Ekavacana
avyakta-yoneḥof (him) whose source is the Unmanifest
avyakta-yoneḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootavyakta (प्रातिपदik) + yoni (प्रातिपदik)
FormTatpuruṣa (karmadhāraya: 'avyaktā yoniḥ' = unmanifest source), Strīliṅga, Ṣaṣṭhī vibhakti, Ekavacana; in apposition to brahmaṇaḥ (genitive)