Shloka 184
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
सवां निकृन्तनः प्रोक्तो कालसूत्रो ऽतिदारुणः / अप्रतिष्ठे स्थितिर्नास्ति भ्रमस्तस्मिन्सदा स्मृतः
Transliteration
savāṃ nikṛntanaḥ prokto kālasūtro 'tidāruṇaḥ / apratiṣṭhe sthitirnāsti bhramastasminsadā smṛtaḥ
Translation
اسے ‘سواں نِکِرنتن’ کہا گیا ہے، جو نہایت ہیبت ناک ‘کال سُوتر’ ہے۔ وہاں کوئی ٹھکانہ نہیں، کوئی قرار نہیں؛ اس میں ہمیشہ بھٹکاؤ ہی یاد کیا گیا ہے۔
Word by Word
सवाम्Savā (name of a hell/region)
सवाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसवा (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
निकृन्तनःNikṛntana (name)
निकृन्तनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनिकृन्तन (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
प्रोक्तःis said/called
प्रोक्तः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine, Nominative Singular; used predicatively ‘is said/called’
कालसूत्रःKālasūtra (name)
कालसूत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल + सूत्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; तत्पुरुष (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘of time’ + ‘thread/cord’
अति-दारुणःexceedingly dreadful
अति-दारुणः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय) + दारुण (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular; adjective qualifying ‘काळसूत्रः/निकृन्तनः’
अप्रतिष्ठेin Apratiṣṭhā
अप्रतिष्ठे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअ-प्रतिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ‘in Apratiṣṭhā (place/hell)’
स्थितिःstability/standing
स्थितिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्थिति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative Singular
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध)
अस्तिexists
अस्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent tense (लट्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
भ्रमःwandering/confusion
भ्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभ्रम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative Singular
तस्मिन्in that (place)
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative Singular (7th/सप्तमी)
सदाalways
सदा:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
स्मृतःis considered/remembered
स्मृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त/PPP), Masculine, Nominative Singular; predicative ‘is remembered/considered’