Shloka 17
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
द्वीतीयो भुव इत्युक्त अन्तरिक्षं ततो ऽभवत् / तृतीयं स्वरितीत्युक्तो दिवं प्रादुर्बभूव ह
Transliteration
dvītīyo bhuva ityukta antarikṣaṃ tato 'bhavat / tṛtīyaṃ svaritītyukto divaṃ prādurbabhūva ha
Translation
دوسرا ‘بھوَوَہ’ کہا گیا تو اس سے اَنتریکش پیدا ہوا۔ تیسرا ‘سْوَہ’ کہا گیا تو دیو (آسمانی) لوک ظاہر ہوا۔
Word by Word
द्वितीयःsecond
द्वितीयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (implicit: vyāhṛti/utterance)
भुवःBhuvaḥ
भुवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभुवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्याहृति-शब्द
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न
उक्तेwhen (it) was uttered
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त; क्त (PPP) ‘उक्त’; सप्तमी (7th/Locative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; सति-सप्तमी (locative absolute)
अन्तरिक्षम्the mid-space/atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as प्रथमा (subject)
ततःthereupon
ततः:
Adhikarana/Desha-Kala (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण ‘thereupon’
अभवत्came into being
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तृतीयम्third
तृतीयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; here as प्रथमा with implied ‘(व्याहृतिः)’
स्वरितिas ‘svaḥ’
स्वरिति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeNoun
Rootस्वर्/स्वः (प्रातिपदिक)
Formइति-समासपूर्वक उद्धरण; ‘स्वः’ इति (as ‘svaḥ’); here written ‘स्वरिति’ = स्वः + इति
उक्तःbeing uttered
उक्तः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (तृतीयः ... उक्तः)
दिवम्heaven/sky
दिवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
प्रादुर्forth/manifestly
प्रादुर्:
Sambandha (सम्बन्ध/verb-modifier)
TypeIndeclinable
Rootप्रादुर् (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गार्थक क्रियाविशेषण ‘manifestly/forth’
बभूवcame to be/appeared
बभूव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हindeed
ह:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (expletive/emphatic)