Shloka 16
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
सत्यस्तु सप्तमो लोको निरालोकस्ततः परम् / भूरिति व्याहृतेः पूर्व भूर्लोकश्च ततो ऽभवत्
Transliteration
satyastu saptamo loko nirālokastataḥ param / bhūriti vyāhṛteḥ pūrva bhūrlokaśca tato 'bhavat
Translation
ساتواں لوک ستیہ لوک ہے؛ اس کے پرے نِرالوک (بے نور) ہے۔ ‘بھُوٗ’ اس ویاہرتی کے پہلے ادا ہونے سے بھورلوک تب پیدا ہوا۔
Word by Word
सत्यःSatya (world)
सत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; लोकनाम
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
सप्तमःseventh
सप्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निरालोकःwithout light/without (further) worlds
निरालोकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + आलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; निः-उपसर्गयुक्त ‘without light/without (other) worlds’
ततःthereafter/from that
ततः:
Adhikarana/Desha (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्ययीभावार्थे/क्रियाविशेषण (ablatival adverb) ‘from there/thereafter’
परम्beyond
परम्:
Adhikarana/Desha (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् नपुंसक-एकवचन; क्रियाविशेषण ‘beyond/further’
भूःBhū (the utterance ‘bhūḥ’)
भूः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्याहृति-शब्द
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-चिह्न (quotative particle)
व्याहृतेःof the utterance (vyāhṛti)
व्याहृतेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootव्याहृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पूर्वम्first/beforehand
पूर्वम्:
Adhikarana/Kala (अधिकरण/काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् नपुंसक-एकवचन; क्रियाविशेषण ‘previously/first’
भूः-लोकःBhūrloka
भूः-लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभूः (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष ‘भूः-सम्बन्धी लोकः’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
ततःthereupon
ततः:
Adhikarana/Desha-Kala (अधिकरण/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण ‘thereupon/from that’
अभवत्came into being
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलुङ् (Aorist/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद