Shloka 114
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मातरिश्वा विनीतवत् / उवाच मधुरं वाक्यं यथादृष्टं यथाक्रमम्
Transliteration
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mātariśvā vinītavat / uvāca madhuraṃ vākyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathākramam
Translation
ان کی وہ بات سن کر ماتریشوا (وایو) نے نہایت انکساری سے، جیسا دیکھا تھا اور جس ترتیب سے تھا، ویسا ہی شیریں کلام فرمایا۔
Word by Word
तेषाम्of them
तेषाम्:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), सर्वनाम (Pronoun)
तत्-वचनम्their statement/that speech
तत्-वचनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive-determinative)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव (indeclinable verbal), पूर्वकाल (prior action): ‘having heard’
मातरिश्वाMātariśvan (Vāyu)
मातरिश्वा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootमातरिश्वन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
विनीतवत्humbly, as if disciplined
विनीतवत्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविनीत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √नी with वि + क्त) + वत् (तद्धित)
Formअव्यय (indeclinable), प्रकारवाचक (manner-adverb): ‘-वत्’ = ‘like/as’
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद (Parasmaipada)
मधुरम्sweet
मधुरम्:
कर्मविशेषण (Karma-viśeṣaṇa/Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootमधुर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective)
वाक्यम्speech, statement
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
यथा-दृष्टम्as seen
यथा-दृष्टम्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + दृष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दृश् + क्त)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial compound), अव्यय (indeclinable): ‘as seen’
यथा-क्रमम्in proper sequence
यथा-क्रमम्:
क्रियाविशेषण (Kriyāviśeṣaṇa/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + क्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (adverbial compound), अव्यय (indeclinable): ‘in due order’